با بررسی سیره امام حسن (ع)، مشاهده می شود که لقب «کریم اهل بیت» ازاین جهت نیز به حق شایسته ایشان است؛ زیایشان چنان به مسأله قدردانی از محبت دیگران اهمیت می دادند که حتی با مشاهده محبتی در حق حیوانات، آن را ارج می نهادند و بی پاسخ نمی گذاشتند. امام حسن (ع) غلام سیاهی را دیدند که از نان نازکی یک لقمه خودش می خورد و یک لقمه به سگی که آن جا بود می داد. حضرت پرسیدند: «چه چیز باعث شد که چنین کنی؟» غلام جواب داد: «من شرم دارم از این سگ که خودم غذا بخورم و به او چیزی ندهم.» حضرت به او فرمودند: «جایی نرو تا برگردم.» سپس نزد صاحب او رفتند و غلام و باغی را که غلام در آن بود خریدند. بعد غلام را آزاد کردند و باغ را به او بخشیدند.
چنین رفتارهایی، علاوه بر آن که نمودی از اوج کرامت امام است، اهتمام حضرت برای تربیت عاطفی مردم را نیز نشان می دهد؛ زیرا ایشان از طریق چنین رفتارهایی، ارزش و اهمیت محبت را گوشزد می کردند و با برخوردهای کریمانه ای که در برابر مهربانی ها از خود نشان می دادند، دیگران را به ابراز محبت حتی در حق حیوانات تشویق می نمودند.،ذره ای ابراز محبت را بی پاسخ نگذاشته، آن را به بهترین وجه جبران می نمودند.
🔗 دانشنامه امام حسن مجتبی(ع):
https://hawzah.net/fa/Subjects/4926/امام_حسن_مجتبی_علیه_السلام

وقتی دروغ، تیترِ اول شد؛ معاویه چگونه افکارِ عمومی را علیهِ امامِ حسن (ع) چرخاند؟

                                    

در عصرِ امام حسن مجتبی (ع)، میدانِ نبرد فقط میدانِ شمشیر نبود؛ منبر، نامه، شایعه، تطمیع و ترساندنِ افکارِ عمومی، ابزارهای اصلیِ جنگی بودند که معاویه با مهارت به کار گرفت. او با ساختنِ روایتی وارونه از حقیقت، امامِ حق را در چشمِ بخشی از جامعه، از رهبرِ مشروع به عاملِ اختلاف و از مدافعِ عدالت به مانعِ صلح و ثبات تبدیل کرد؛ پروژه‌ای که امروز می‌توان آن را یکی از روشن‌ترین نمونه‌های «جنگِ روایت‌ها» در تاریخ دانست.

 اگر بخواهیم صلحِ امام حسن (ع) را فقط با زبانِ نظامی یا صرفاً سیاسی تحلیل کنیم، بخشِ مهمی از واقعیت را از دست داده‌ایم. آنچه در سال‌های ۴۰ و ۴۱ هجری رخ داد، فقط یک کشمکشِ قدرت میانِ دو حکومت نبود؛ صحنه‌ی آغازِ نوعی جنگِ رسانه‌ای و روانی بود که در آن، معاویه تلاش کرد حقیقت را نه با استدلال، بلکه با مهندسیِ ادراک عمومی شکست دهد. او به‌خوبی می‌دانست که اگر بتواند تصویرِ امام حسن (ع) را در ذهنِ مردم مخدوش کند، حتی پیش از درگیریِ نظامی، بخشی از میدان را برده است. این همان جایی است که «دروغ» به تیترِ اول تبدیل می‌شود و حقیقت، در حاشیه می‌ماند.

برای فهمِ این نبرد، باید به ابزارهای ارتباطیِ آن روزگار توجه کرد. در عصرِ اموی، رسانه به معنای امروزی وجود نداشت، اما شبکه‌ای از ابزارهای اثرگذار وجود داشت: منبرهای مسجد، خطبه‌ها، نامه‌های رسمی و غیررسمی، قاریان، شاعران، راویانِ دربار، کارگزارانِ محلی، پیک‌ها و مهم‌تر از همه، شایعه. معاویه این شبکه را خوب می‌شناخت و به‌صورت سازمان‌یافته از آن بهره برد. او در شام حکومتی ساخته بود که در آن، روایتِ رسمی به‌طور دائم تکرار می‌شد: معاویه خود را پاسدارِ نظم، ثبات و «وحدت» نشان می‌داد و در مقابل، جبهه‌ی امام علی و سپس امام حسن (ع) را عاملِ فتنه و ناامنی معرفی می‌کرد. این نخستین لایه‌ی جنگِ روایت‌ها بود: وارونه‌سازیِ معنای مفاهیم. کسی که در جبهه‌ی حق بود، به‌عنوان مخلّ امنیت تصویر می‌شد و کسی که برای تثبیتِ قدرتِ نامشروع می‌جنگید، به‌عنوان منجیِ آرامش جا زده می‌شد.

منابعِ تاریخی، از جمله گزارش‌های موجود در تاریخ طبری،  الارشاد شیخ مفید و الکامل ابن‌اثیر، نشان می‌دهند که معاویه تنها به جنگِ نظامی تکیه نکرد؛ او به‌طور هم‌زمان، شبکه‌ای از نامه‌نگاری‌های پنهان و آشکار را فعال کرد تا در سپاهِ امام حسن (ع) تزلزل ایجاد کند. نامه‌ها فقط برای انتقالِ پیام نبودند؛ خودِ نامه یک ابزارِ سیاسی بود. معاویه با ارسالِ نامه به سرانِ قبایل و فرماندهان، آنان را میانِ ترس و طمع قرار می‌داد. وعده‌ی پول، مقام، امنیتِ قبیله‌ای و حتی حفظِ جان، بخشی از این بسته‌ی تطمیع بود. این روش، امروز شبیه خریدنِ یک روایت با بودجه‌ی بالا است؛ یعنی به‌جای آنکه حقیقت را نقض کنی، حاملانِ حقیقت را می‌خرید.

یکی از مشهورترین نمونه‌ها، ماجرای عبیدالله بن عباس است؛ فرمانده‌ای که در برخی گزارش‌ها، با وعده و تطمیعِ مالی از جبهه‌ی امام جدا شد. در روایت‌های تاریخی آمده است که معاویه برای او پول و وعده‌ی قدرت فرستاد و او را از صحنه بیرون کشید. فارغ از جزئیات اختلافیِ منابع، اصلِ ماجرا روشن است: جنگِ روانی وقتی موفق می‌شود که ستون‌های اعتماد را هدف بگیرد. معاویه لازم نبود همه‌ی سپاه امام را بشکند؛ کافی بود چند چهره‌ی کلیدی را از پای درآورد تا موجِ بی‌اعتمادی، بدنه‌ی جامعه را فرا بگیرد. این همان منطقِ رسانه‌ایِ مدرن است: با ضربه به چند نقطه‌ی مرجع، روایتِ کلی را فروبریز.

در کنارِ تطمیع، معاویه از ترس نیز بهره می‌برد. دستگاهِ تبلیغاتیِ او تصویری از قدرتِ مطلقِ شام می‌ساخت: سپاهی منظم، خزانه‌ای پر، شبکه‌ای مطیع و آینده‌ای روشن. در مقابل، کوفه را شهری آشفته، پر از تردید و فاقدِ اراده‌ی جمعی نشان می‌داد. وقتی افکار عمومی مدام با این تصویر تغذیه شود، بخشی از مردم به این نتیجه می‌رسند که مقاومت بی‌فایده است. در علوم ارتباطات امروز، به این فرایند «ساختنِ اجماعِ ظاهری» می‌گویند؛ یعنی مردم تصور کنند همه به سمتِ خاصی می‌روند، پس آنها هم ناچارند همان مسیر را انتخاب کنند. معاویه دقیقاً چنین فشاری را روی جامعه‌ی کوفه وارد کرد.

نکته‌ی مهم دیگر، دست‌کاریِ معناهای دینی بود. معاویه نمی‌توانست آشکارا بگوید که برای قدرت می‌جنگد؛ بنابراین باید زبانِ دین را مصادره می‌کرد. او خود را مدافعِ «وحدتِ امت» معرفی می‌کرد و هر مقاومتی را موجبِ تفرقه می‌خواند. در ظاهر، سخن از آرامش و جلوگیری از خون‌ریزی بود، اما در باطن، هدف چیزی جز تثبیتِ سلطه نبود. این همان نقطه‌ای است که تحریفِ مفهومی آغاز می‌شود: وقتی عدالت را با آشوب، و باطل را با ثبات یکی کنند، جامعه در تشخیصِ حق دچار لغزش می‌شود. امام حسن (ع) در چنین فضایی مجبور بود نه فقط با سپاهِ دشمن، بلکه با تفسیری جعلی از دین نیز مقابله کند.

یکی از ابزارهای مؤثرِ معاویه، شایعه‌سازی بود. شایعه، سریع‌تر از خبرِ رسمی منتشر می‌شود و چون از مجرای اعتمادهای غیررسمی عبور می‌کند، اثرگذاریِ بیشتری دارد. در فضایِ کوفه، شایعاتی پخش می‌شد که امام حسن (ع) قصدِ صلح دارد، یا فرماندهانِ جبهه‌ی حق به‌زودی جدا خواهند شد، یا معاویه توانِ شکست‌ناپذیر دارد. نتیجه‌ی چنین بمبارانِ روانی، فرسایشِ امید بود. وقتی امید فرومی‌ریزد، بسیاری از مردم قبل از آنکه در میدان شکست بخورند، در ذهن شکست خورده‌اند. در واقع، یکی از بزرگ‌ترین پیروزی‌های معاویه، شکستنِ اراده‌ی جمعی از راهِ شایعه بود.

منافقانه‌ترین بخشِ این جنگِ روایت‌ها آن بود که معاویه خود را صلح‌طلب و امام حسن (ع) را آغازگرِ بحران جا می‌زد. او با مهارت، جایِ فاعل و مفعول را عوض می‌کرد. این همان چیزی است که امروز در ادبیات رسانه‌ای، «وارونه‌سازیِ مسئولیت» می‌نامیم. کسی که بحران را ساخته، خود را نجات‌دهنده معرفی می‌کند و کسی که در پیِ مهارِ بحران است، عاملِ بحران جلوه داده می‌شود. معاویه با چنین روایتی توانست بخشی از افکار عمومی را قانع کند که اگر امام حسن (ع) از حقِ خویش کوتاه نمی‌آید، پس او مانعِ صلح است؛ در حالی که حقیقت دقیقاً برعکس بود. صلحِ تحمیلیِ معاویه، صلحِ عدالت نبود؛ صلحِ تثبیتِ سلطه بود.

در این میان، نباید نقشِ خستگیِ اجتماعیِ مردمِ عراق را فراموش کرد. جنگ‌های پی‌درپیِ جمل، صفین و نهروان، روح و جسمِ جامعه را فرسوده کرده بود. جامعه‌ای که از درون خسته باشد، بیش از هر چیز، پذیرای روایتِ «تمامش کنیم» می‌شود. معاویه از همین خستگی بهره برد. او به مردم القا کرد که ادامه‌ی مقاومت، فقط خون‌ریزی بیشتر می‌آورد؛ پس ثباتِ ظاهری بهتر از حقیقتِ پرهزینه است. این یکی از پیچیده‌ترین شکل‌های جنگِ رسانه‌ای است: وقتی دشمن بتواند رنجِ مردم را بهانه کند تا آنان را از حق جدا سازد. در چنین وضعی، مردم از سرِ خستگی، به روایتی پناه می‌برند که ظاهرش آرامش‌بخش است، اما باطنش تسلیم‌ساز.

نقشِ نخبگان و سرانِ قبایل نیز در این میان تعیین‌کننده بود. در جامعه‌ی قبیله‌ایِ کوفه، چهره‌هایِ بانفوذ می‌توانستند افکار عمومی را به سرعت جابه‌جا کنند. اگر این افراد دچارِ تردید یا خریداری شوند، بدنه‌ی جامعه نیز متزلزل می‌شود. معاویه این را می‌دانست و به‌جای آنکه فقط با هزاران سرباز بجنگد، روی چند نفر از بازیگرانِ کلیدیِ میدان سرمایه‌گذاری کرد. در زبان امروز، او به جای جنگ با مخاطبِ عمومی، به «اینفلوئنسرهای» زمان خود دست می‌زد؛ همان‌ها که می‌توانستند یک قبیله را به سمتِ صلحِ تحمیلی یا خیانت هل دهند. این واقعیت نشان می‌دهد که جنگِ روایت‌ها بدونِ مدیریتِ نخبگانِ میانی، ممکن نیست.

اما امام حسن (ع) در برابرِ این هجومِ رسانه‌ای و روانی، چگونه ایستادند؟

نخست با صداقت. امام هرگز روایتِ جعلیِ معاویه را نپذیرفتند و با صراحت، حقیقتِ وضعیت را برایِ خواص و مردم تبیین کردند. در خطبه‌ها و مواضعِ تاریخیِ آن حضرت، می‌توان حساسیت نسبت به انحرافِ جامعه و بی‌وفاییِ برخی یاران را دید. دوم با صبر و حکمت؛ امام اجازه ندادند که پاسخِ احساسی، ایشان را به بازیِ دشمن وارد کند. سوم با افشایِ تضادِ میانِ ظاهر و باطنِ معاویه. امام با صلحِ خود، اجازه ندادند که معاویه بتواند خود را «پیروزِ عدالت» جلوه دهد. اگر جنگِ نظامی در آن شرایط ادامه می‌یافت و به شکستِ کاملِ نیروهایِ حق می‌انجامید، معاویه می‌توانست شکست را به‌عنوانِ اثباتِ حقانیتِ خود روایت کند. صلحِ امام این امکانِ تبلیغاتی را از او گرفت و چهره‌ی واقعیِ امویان را در تاریخ ثبت کرد.

از این زاویه، صلحِ امام حسن (ع) نه عقب‌نشینی از میدان، بلکه تغییرِ میدانِ نبرد بود. امام فهمیدند که در آن لحظه، نبردِ شمشیر به سودِ باطل تمام می‌شود، اما نبردِ روایت می‌تواند حقیقت را حفظ کند. به بیان دیگر، امام از میدانِ فیزیکی به میدانِ معنا رفتند. این تصمیم، برایِ هر کسی که فقط با منطقِ کوتاه‌مدتِ جنگ می‌سنجد، شاید انفعال به نظر برسد؛ اما در واقع، یک اقدامِ استراتژیک برایِ حفظِ هسته‌ی حقیقت بود. امام حسن (ع) نگذاشتند که معاویه با کمکِ دروغ، همِ قدرت را ببرد و همِ روایت را. اگر قدرتِ ظاهری را گرفت، روایتِ نهایی در تاریخ، علیهِ او ثبت شد.

درسِ این ماجرا برایِ امروز، بسیار روشن است. جوامعِ امروز نیز در معرضِ جنگِ روایت‌ها هستند: از شبکه‌های اجتماعی تا رسانه‌های رسمی، از شایعاتِ سریع تا تصویرسازی‌های گزینشی. هر جا که جامعه نتواند حقیقت را از روایتِ تحریف‌شده تشخیص دهد، امکانِ وارونه‌سازیِ افکار عمومی وجود دارد. معاویه به ما یاد می‌دهد که برایِ پیروزیِ سیاسی، همیشه لازم نیست حقیقت را نابود کنی؛ کافی است آن را از مرکزِ توجه خارج کنی. اما امام حسن (ع) به ما می‌آموزند که گاهی بزرگ‌ترین مقاومت، حفظِ صداقت در زمانی است که دروغ، تیترِ اول شده است.

امروز نیز اگر بخواهیم از این تجربه درس بگیریم، باید چند اصل را جدی بگیریم: اول، شناختِ منبعِ خبر؛ دوم، توجه به کسی که از یک روایت سود می‌برد؛ سوم، پرهیز از شتاب‌زدگی در پذیرشِ شایعه؛ چهارم، حفظِ انسجامِ اجتماعی در برابرِ جنگِ روانی؛ و پنجم، وفاداری به حقیقت حتی وقتی فضای عمومی علیه آن است. تاریخِ امام حسن (ع) نشان می‌دهد که ممکن است در مقطعی، دروغ صدای بلندتری داشته باشد، اما این بلندی، به معنایِ پیروزیِ نهایی نیست. گاهی حقیقت دیرتر شنیده می‌شود، اما ماندگارتر است.

مبلغ – سرویس رسانه

▫️محاسبه نفس و مراقبت از رفتارهای روزانه، یکی از راه‌های مهم خودسازی و تقویت عادت‌های نیک است؛ اما گاهی مشغله‌های روزمره باعث می‌شود تصمیم‌ها و برنامه‌های معنوی خود را فراموش کنیم.

📱 اپلیکیشن «محاسبه اعمال» (http://cafebazaar.ir/app/?id=ir.shia.mohasebe) ابزاری کاربردی برای برنامه‌ریزی، مدیریت عادت‌ها، کسب خوبی‌ها و ترک رفتارهای نامناسب است. در این برنامه می‌توانید وظایف روزانه خود مانند تلاوت قرآن، نماز اول وقت، مطالعه، ورزش و دیگر برنامه‌های فردی را ثبت کرده و برای آن‌ها یادآور و امتیاز تعیین کنید.

📥 دریافت اپلیکیشن از بازار:
cafebazaar.ir/app/?id=ir.shia.mohasebe

تمام وقایع مهم تاریخی هر روز ماه صفر را جداگانه آورده و همچنین وقایعی که در ماه صفر هست ولی روز دقیقش ذکر نشده

 برای آشنایی با  وقایع دومین ماه قمری، صفر را در سایت #ویکی شیعه ببینید.

 بعضی از این وقایع ماه صفر، به رویدادهای مهم دومین ماه سال هجری قمری اشاره دارد. از مهمترین اتفاقات این ماه رحلت پیامبر(ص) و شهادت امام حسن(ع) در ۲۸ صفر

بعضی دیگر از این وقایع  مهم

 ولادت امام محمد باقر(ع) امام پنجم شیعیان (به قولی)

 شهادت زید بن علی فرزند امام سجاد (ع)، در پی قیام علیه حکومت بنی‌امیه در کوفه 
درگذشت سیده نفیسه از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) و دختر حسن بن زید بن حسن، از زنان عابد، زاهد، محدّث، نیکوکار و حافظ قرآن.،

شهادت امام رضا(ع) در آخرین روز ماه 

زیارت اربعین در بیستمین روز این ماه است.

#ویکی شیعه

#روایت نگاری مه صفر

قیام زید بن علی قیامی بر ضد حکومت بنی‌امیه به رهبری زید بن علی بن حسین که در صفر سال ۱۲۲ق در زمان حکومت هشام بن عبدالملک مصادف با دوره امامت امام صادق(ع) رخ داد و به کشته‌شدن زید و بسیاری از یارانش انجامید. امام صادق(ع) در این قیام با زید همراهی نکرد. در تحلیل دلایل و تفسیر رویکرد امام ششم شیعیان درباره این قیام و اینکه موضع امام سیاست و تدبیر بوده یا از باب عدم تأیید قیام بوده و یا دلایل دیگر در میان عالمان شیعه اختلافاتی وجود دارد.

 در ابتدا بسیاری از مردم کوفه و مناطق دیگر با زید بن علی و فرستادگان او بیعت کردند؛ اما با زندانی شدن مردم در مسجد کوفه، تنها ۳۰۰ تن با قیام زید همراهی کردند. قیام زید، چنانکه در تاریخ طبری آمده، شب چهارشنبه اول صفر ۱۲۲ قمری آغاز شد و در روز اول با پیروزی سپاه زید همراه بود، اما در روز دوم و پس از اضافه شدن تیراندازان به سپاه والی کوفه، سپاه زید شکست خورد و زید بن علی نیز زخمی شد. زید در سوم ماه صفر همان سال به شهادت رسید.

بنا به گزارش منابع، زید با انگیزه خونخواهی امام حسین(ع)، امر به معروف و نهی از منکر و گرفتن خلافت از دست بنی‌امیه قیام کرد. برخورد نامناسب هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، با زید در حضور درباریان نیز از انگیزه‌های تلاش زید برای قیام ذکر شده است. قیام او را از مقدمات فروپاشی حکومت بنی‌امیه دانسته‌اند. همچنین عدم همراهی کوفیان، قدرت نظامی حکومت اموی و عوامل نفوذی امویان، از علل نافرجامی قیام زید دانسته شده است.

زید فرزند امام چهارم شیعیان است. مادر زید ام ولد بود که مختار ثقفی او را ۳۰ هزار درهم خرید و او را به امام سجاد(ع) هدیه کرد. تاریخ ولادت زید به درستی مشخص نیست، اما شهادتش در سال ۱۲۰،[۲] ۱۲۱ یا ۱۲۲ق ذکر شده است.

زیدیان، زید بن علی را پنجمین امام خود می‌دانند و فرقه زیدیه منسوب به اوست.زید از آن رو امام دانسته شد که پس از شهادت امام حسین(ع)، برخی از علویان، قیام مسلحانه را یکی از شروط امامت دانستندو پس از شهادت زید، شیعیانی که معتقد به اندیشه قیام به سیف و خروج علیه حاکم ظالم بودند، او را امام خوانده و به زیدیه معروف شدند.

آغاز قیام و تغییر زمان آن

زید، به نقل تاریخ طبری، شب چهارشنبه اول صفر سال ۱۲۲ق را برای آغاز قیام با یاران خود قرار داده بود.اما قیام زودتر از موعد مقرر رخ داد. او و یارانش، شامگاه سه­‌شنبه از شهر خارج شدند و خود را برای جنگ آماده کردند؛ چرا که یوسف بن عمر، استاندار عراق، از رفت‌وآمدهای زید و دو تن از یارانش اطلاع یافته و به مأموران دستور داد آنها را دستگیر کنند. با این حال، مأموران زید را نیافتند،اما اطلاع حاکمان از محل اقامت زید و دستگیری دو یار نزدیک او و احتمال حمله دشمن سبب شد که زید و یارانش زودتر آماده نبرد شوند.

همراهی نکردن بیعت‌کنندگان

وقتی زید بن علی از سفر شام به کوفه رسید، با استقبال مردم و درخواست‌های قیام مواجه شد و بنابر نقل شیخ مفید، کسانی که به دیدار او رفتند، با او بیعت کردند،اما یک روز قبل از خروج و آغاز قیام، استاندار عراق به والی کوفه دستور داد مردم کوفه در مسجد جمع شوند. والی پس از احضار رهبران طوایف و بزرگان قوم به مسجد، در شهر اعلام کرد که هر کس به مسجد نیاید، خون او مباح خواهد بود. در نتیجه از آن همه، تنها ۳۰۰ نفر و بنابر نقلی کمتر از آن با زید بن علی همراهی کردند.در منابع آمده است، در آن شب زید بن علی و یارانش، در بیابان به سر برده‌ و شعار یا منصور اَمِت سر می‌داده‌اند.

به نقل طبری، روز بعد، وقتی زید با تعداد اندک یاران خود مواجه شد و از زندانی شدن بزرگان قوم در مسجد کوفه اطلاع یافت، با ابراز تأسف و ناراحتی، بیعت‌کنندگان را معذور ندانست و آنان را اهل اهمال و نیرنگ خواند. هر‌چند بنابر نقل طبری، بزرگان کوفه، پیش از آن پیمان‌شکنی مردم کوفه در برابر امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را به زید بن علی یادآور شده و او را از قیام بازداشته بودند.

بیعت‌کنندگان با زید بن علی، حدود پانزده هزار نفر از کوفیان دانسته شدهکه در میان آنان افرادی از بزرگان کوفه از جمله سلمة بن کهیل، نصر بن خزیمه عبسی، و معاویة بن اسحاق بن زید بن حارثه نیز حضور داشته‌اند.[۲۱] علاوه بر این، شماری از مردم در مدائن، بصره، واسط، موصل، ری و جرجان نیز با فرستادگان زید بن علی بیعت کرده بودند. اگر گفتگوی زید بن علی با سلمة بن کهیل، از بزرگان کوفه را مبنای تعداد بیعت‌کنندگان قرار دهیم، ۴۰ هزار تن با او پیمان بسته بوده‌اند. در گزارش دیگری از ابوالفرج اصفهانی، از اعلام حمایت ۱۰۰ هزار جنگجو نیز سخن رفته است. ابوالفرج اصفهانی همچنین از کمک مالی ابوحنیفه، عالم اهل سنت و پایه‌گذار مذهب حنفی، به زید بن علی خبر داده است.

پیروزی اولیه، شکست نهایی

بنا به نقل طبری، زید روز اول صفر سال ۱۲۲ قمری، دو نفر از یاران خود را مأمور کرد تا به کوفه بروند و آغاز قیام را به اطلاع مردم برسانند. اما این دو تن در نزدیکی کوفه به دست مأموران حاکم کشته شدند. از همین رو زید، فرد دیگری به نام سعید بن خیثم که به داشتن صدای رسا مشهور بود، برای این کار فرستاد. سپاه زید بن علی گرچه در ابتدا پیشروی موفقیت‌آمیزی داشت و تلاش کرد مردمِ زندانی‌شده در مسجد را نیز آزاد کند و در نبرد در اطراف مسجد و بازار نیز به پیروزی رسید،اما در روز دوم، با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن عمر، حاکم اموی عراق، برخی از یاران نزدیک زید از پا درآمدندو خود او نیز به سختی زخمی شد

روز اول: پیروزی

درگیری میان نیروهای زید بن علی و سربازان والی کوفه، از اول صفر سال ۱۲۲ قمری آغاز شد. زید، سپاه خود را به سوی شهر حرکت داد و آنان را به جنگ تشویق می‌کرد. نخستین برخورد در اطراف کوفه در منطقه صیادین (صائدین) روی داد و به پیروزی یاران زید انجامید و سپس جنگ به کوفه کشیده شد. زید با مشاهده یاران اندک خود، نگرانی از آنکه کوفیان او را نیز مانند امام حسین(ع) تنها بگذارند، با یاران خود مطرح کرد و نصر بن خزیمة، از جانفشانی خود در رکاب زید بن علی گفت.

زید بن علی به همراه نصر بن خزیمة، معاویة بن اسحاق و چند تن از یاران خود، به مسجد رفت تا مردمِ گرفتارشده در مسجد را از محاصره سربازان اموی نجات دهد. آنان گرچه توانستند خود را به مسجد برسانند و پرچم‌­ها و عَلم‌­های خود را در مسجد به اهتزاز درآورند،اما مأموران اموی، مانع پیشروی آنان شده و با رسیدن لشکر تازه‌نفس یوسف بن عمر، جنگ شدیدی در اطراف مسجد و بازار درگرفت. سرانجام جنگ و درگیری به محله‌ای به نام دارالرزق منتقل شد و به پیروزی زید و یارانش در روز اول جنگ رسید.

روز دوم: شکست

در ابتدای دومین روز جنگ، نصر بن خزیمة به دست نایل بن فروه کشته شد. کشته شدن او زید را به شدت متأثر کرد. با این حال نبرد سخت زید و یارانش در صبح این روز، با پیروزی تمام شد. یوسف بن عمر لشکری دیگر تدارک دید تا به یاران زید حمله­‌ور شود، اما زید و یارانش، سپاه یوسف بن عمر را درهم شکستند. اما با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن عمر، کار بر سپاه زید دشوار شد و در همین حال معاویة بن اسحاق، فرمانده دیگر زید نیز کشته شد. در غروب این روز، زید نیز بر اثر اصابت تیری به پیشانی‌اش به شدت مجروح شد و سپس در روز سوم صفر سال۱۲۲ق، به شهادت رسید.

                                                         مقبره منسوب به زید بن علی در کوفه

یاران زید برای آنکه جسد وی به دست مأموران اموی نیفتد، مسیر جوی آبی را تغییر داده، جسد را دفن کردند و سپس دوباره جوی را به جای خود بازگرداندند، اما غلامی که همراه آنان بود، حکم بن صلت را با خبر کرد. امویان جسد را بیرون کشیدند، به دستور یوسف بن عمر، بدن زید را به­ دار آویختند، و سرش را برای هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی فرستادند.

موضع امام صادق(ع)

قیام زید بن علی، در دوره امامت امام صادق(ع)، به وقوع پیوست، اما امام صادق(ع) در قیام او شرکت نکرد.روایات و اظهارنظرهای مختلفی درباره زید و قیام او وجود دارد، اما از امام صادق(ع) موضع صریحی درباره قیام او گزارش نشده است. نویسنده کتاب کفایة الاثر گزارش کرده که گروهی از شیعیان، عدم همراهی امام صادق با قیام زید‌ را از باب مخالفت با زید دانسته‌اند، اما به باور نویسنده کتاب مذکور، عدم همراهی امام صادق با قیام زید بن علی، خود نوعی سیاست و تدبیر بوده است.

شهید اول، آیت الله خوئی، و مامقانی معتقدند که زید بن علی از جانب امام صادق(ع) اذن داشته است. همچنین برخی از محققان علاوه بر گفته‌های سه عالم مذکور، به روایتی از امام رضا(ع) استناد کرده‌اند و قیام زید را با اذن امام صادق(ع) دانسته‌اندبر اساس این روایت، زید بن علی با امام صادق(ع) مشورت کرده و امام به او گفته: «اگر می‌خواهی همان شخصی باشی که در کناسه کوفه به دار آویخته می‌شود، راه همین است». اما برخی دیگر از محققان با استناد به همین روایت، گفته‌اند که هرچند زید در قیامش صادق بوده و اگر پیروز می‌شد خلافت را به اهلش واگذار می‌کرد، اما امام صادق(ع) او را از قیام نهی کرد.[علامه طهرانی نیز با استناد به روایت ابان بن عثمان از مؤمن الطاق که در الکافی نقل شده قیام زید را بدون اذن امام صادق(ع) دانسته است.

بر پایه برخی روایات نقل‌شده از امام صادق(ع)و نیز امام رضا،زید بن علی قصد داشته که در صورت پیروزی، خلافت را به امام صادق(ع) واگذار کند. بنا به گفته شیخ مفید، زید بن علی، الرضا من آل محمد را شعار خود قرار داده بود وبرخلاف باور مردم، خلافت را برای خودنمی‌خواسته، بلکه پس از پیروزی آن را به اهلش واگذار می‌کرد.[علامه مجلسی این عقیده را به بیشتر عالمان شیعه نسبت داده و تصریح کرده که قول دیگری از آنان سراغ ندارد.[به روایت شیخ مفید، هنگامی که امام صادق(ع) از شهادت زید باخبر شد، به شدت متأثر گردید و دستور داد اموالی را میان خانواده کسانی که در قیام او به شهادت رسیده بودند، تقسیم کنند.

انگیزه و زمینه‌های قیام

شیخ مفید، انگیزه اصلی زید بن علی را از قیام بر ضد حکومت بنی‌امیه، خون‌خواهی امام حسین(ع) دانسته است. او امر به معروف و نهی از منکر را نیز از انگیزه‌های زید خوانده و تصریح کرده که رفتار نامناسب هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، با وی در حضور درباریان نیز به او انگیزه قیام داده است.

همچنین برخی محققان، سب امام علی بر بالای منبرها در دوره هشام بن عبدالملک،[ظلم و ستم امویان به خاندان پیامبر، و سرانجام کفر و الحاد بنی‌امیه از نظر زید بن علی را از عوامل قیام زید دانسته‌اند.محمد بن جریر طبری از اختلاف در سبب قیام او سخن گفته است؛ او مواردی همچون اتهام‌های مالی، اختلاف او با عبدالله محض بر سر اوقاف امام علی(ع) در مدینه که منجر به حکمیت خالد بن عبدالملک شد و نیز اتهام‌های مالی که در حکومت یوسف بن عمر به زید زده می‌شد و نیز دعوت مردم کوفه از او را از عوامل قیام زید دانسته است.[ بنابر منابع، در بیعتی که زید از مردم می­‌گرفت، بر مبارزه با ستمگران، دفاع از ضعیفان، تقسیم غنایم به مساوات، رد مظالم و یاری اهل بیت در مقابل مخالفانشان، تأکید می‌شده است.مامقانی هدف زید از قیام را گرفتن خلافت از دست بنی‌امیه و سپردن آن به امام صادق(ع) دانسته و معتقد است زید به این دلیل هدف خود را آشکار نمی‌کرد تا به امام صادق(ع) آسیبی نرسد.

نتایج قیام

نتایج و پیامدهایی برای قیام زید بن علی بیان شده است؛ از آن جمله اینکه قیام زید و پس از آن، قیام یحیی، مقدمات سقوط حکومت بنی امیه را فراهم آوردو دامنه قیام‌های شیعی را به خراسان کشاند.[ چنانکه در تاریخ یعقوبی آمده، کشته شدن زید بن علی، شیعیان خراسان را به جنبش درآورد و سبب شد آنها ستم­‌های بنی امیه بر خاندان پیامبر(ص) را بازگو کنند و بر این اساس، جایی نبود که از جنایات بنی‌امیه بی­‌خبر باشند.[از امام صادق(ع) نیز نقل شده است که هشام بن عبدالملک، زید بن علی را کشت، خدا هم در عوض حکومت او را زایل کرد.در نقلی دیگر از امام ششم شیعیان آمده است که هفت روز پس از آنکه بنی‌امیه جسد زید را سوزاندند، خداوند اراده کرد آنان را نابود کند.یکی دیگر از نتایج قیام زید بن علی، کم شدن حساسیت حکومت درباره اهل بیت و در نتیجه، مجال یافتن امام صادق(ع) برای ترویج مذهب شیعه دانسته شده است.

علاوه بر تحلیل نتایج و پیامدهای قیام زید بن علی، برخی محققان، دلایلی برای نافرجام‌ماندن قیام زید نیز بیان کرده‌اند؛ قدرت نظامی حکومت اموی،[ وجود جاسوسان و عوامل نفوذی که زمان قیام را افشا کردند، حمایت نکردن آشکار امام صادق(ع) از قیام و سرانجام، عدم همراهی کوفیان، برخی از این دلایل است.

 #ویکی شیعه

 #وقایع نگاری ماه صفر

امروز اولین روز ماه صفر است؛
صدقه دادن چه شرایطی دارد و مصارف آن در کجاست؟

در برخی از روایات اسلامی آمده است که مسلمانان از انجام کارهای مهم در ماه صفر، پرهیز و برای دفع آفات و بلایای این ماه بسیار صدقه دهند که بر همین اساس صدقه دارای شرایطی و مصارفی است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، امروز پنج‌شنبه اول ماه صفر ۱۴۴۸ هجری قمری است. در برخی از منابع آمده است که ماه صفر، معروف به نحوست است؛ به ویژه چهار روز آخر ماه که رحلت رسول الله صلی‌الله علیه و آله در آن واقع شده است. در چرایی منحوس بودن ماه صفر، دلایلی از جمله رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله، شهادت امام حسن علیه السلام و امام رضا علیه السلام در این ماه را ذکر می‌کنند. همچنین ابتدای ماه صفر با ورود کاروان اسرای کربلا به شهر شام مصادف است و نیز آغاز جنگ صفین در نخستین روز صفر بوده است.

در برخی از روایات اسلامی آمده است که مسلمانان از انجام کارهای مهم در ماه صفر، پرهیز و برای دفع آفات و بلایای این ماه بسیار صدقه دهند. به همین دلیل مسلمانان از این ماه به عنوان ماهی نحس و بد یُمن یاد می‌کنند، چرا که در این ماه وحی قطع می‌شود. حضرت علی علیه السلام در این مورد فرموده است: با رحلت پیامبر صلی‌الله علیه و آله چیزی قطع شد که با فوت هیچ احدی قطع نشد.

بنابر روایت مهر، محدث جلیل القدر شیخ عباس قمی هم در مفاتیح‌الجنان، در بخش اعمال ماه صفر و هم در وقایع الایّام به این موضوع (نحوست ماه صفر) اشاره کرده است. به هر حال از برای رفع نحوست، هیچ چیز بهتر از صدقه دادن و ادعیه وارده نیست و اگر کسی خواهد محفوظ بماند از بلاهای نازله در این ماه، دعای هر روز ماه صفر را بخواند.

شرایط صدقه

آن‌گونه که از سخنان معصومین (علیهم‌السلام) و آیات قرآن کریم استفاده می‌شود صدقه دارای شرایطی می‌باشد از جمله؛

۱- قبل از هر چیز، صدقه باید از اموال حلال و خوب و سالم باشد؛ «یا أیها الَّذینَ آمَنُوا أنْفِقُوا مِنْ طَیباتِ ما کسَبْتُمْ وَ…؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از قسمت‌های پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت حلال) به دست آوردید، و از آن چه از زمین برای شما خارج ساخته‌ایم انفاق کنید!»

۲- بهتر است که صدقه و انفاق مخفی باشد؛ «وَاِنْ تُخْفُوها وَ تُؤتُوها الفُقَراءَ فَهُوَ خَرٌ لَکمْ؛ هر گاه آن‌ها را مخفی ساخته و به نیازمندان بدهید برای شما بهتر است.»

۳- این که صدقه و انفاق همراه با آزار و منّت نباشد؛ «یا أیها الَّذینَ آمَنُوا لاتُبْطِلُوا صَدَقاتِکمْ بِالمَنِّ و…؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بخشش‌های خود را با منّت و آزار باطل نسازید همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند، و به خدا و روز رستاخیز، ایمان نمی‌آورد…»

۴- انفاق و صدقه باید توأم با اخلاص و خلوص نیت باشد؛ «ینْفِقُونَ أموالَهُمْ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللهِ؛ «کسانی که اموالشان را برای جلب خوشنودی خدا انفاق می‌کنند.»

۵- انفاق و صدقه از اموالی باشد که آن‌ها را دوست داریم و مورد علاقه ماست؛ «لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتّی تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ…؛ هرگز به (حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر این که از آن‌چه دوست می‌دارید (در راه خدا) انفاق کنید، …»

۶- این که انفاق‌کننده هرگز خود را مالک حقیقی تصور نکرده، بلکه خود را واسطه بین خدا و خلق بداند؛ «وَأنْفِقُوا مما جَعَلَکمْ مَسْتَخْلِفْین فِیهِ؛ انفاق کنید از آنچه خداوند شما را نماینده خود در آن قرار داده است.»

مصارف صدقه

در آیه‌های قرآن آمده است «إنّما الصَّدَقاتُ لِلْفُقَرا والمَساکینَ والعامِلینَ و…» این آیه به روشنی مصارف واقعی صدقه را بیان کرده و به تمام توقعات بی‌جا پایان می‌دهد و آن را در هشت مصرف جمع می‌کند:
۱- فقرا؛
۲- مساکین؛
۳- عاملان و جمع‌آوری‌کنندگان زکات که آن‌چه به آن‌ها داده می‌شود در حقیقت به منزله مزد و اُجرت آن‌ها است؛
۴- «مُؤلِفَة قلوبُهُم» یعنی کسانی که انگیزۀ معنوی نیرومندی برای پیشبرد اهداف اسلامی ندارند و با تشویق مالی می‌توان تألیف قلب و جلب محبت آنان را نمود؛
۵- برای آزاد ساختن بردگان؛
۶- برای اداء دِین بدهکاران و آنها که بدون جُرم و تقصیر زیر بار بدهکاری مانده و از ادای آن عاجز شده‌اند؛
۷- مصرف در راه خدا و منظور آن، تمام راه‌هایی است که بر گسترش و تقویت آئین الهی منتهی شود؛
۸- «وَابنِ سبیل» و کمک به واماندگان در راه، مسافرانی که بخاطر علتی در راه مانده و زاد و توشه کافی برای رسیدن به مقصد ندارند.

میراث تمدنی رهبر شهید

مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی، مجموعه آثار رهبر شهید حضرت امام خامنه‌ای(ره) را با عنوان «حدیث ولایت» که شامل مجموعه بیانات و پیام‌های ایشان از سال ۱۳۵۷ تا کنون است در قالب ۱۲۱ عنوان کتاب در ۲۰۸ جلد منتشر کرده است که میراث بزرگ و یادگار گرانسنگی در طول قرون خواهد بود. بی‌تردید آثار، تألیفات و شاگردان یکی از مواریث رهبری شهید تلقی می‌شود. درباره منظومه فکری رهبری شهید قبلاً در همین ستون نکاتی را قلمی کرده‌ام، اما امروز درباره یکی از بنیادی‌ترین و راهبردی‌ترین میراث تمدنی آیت‌الله خامنه‌ای که «نظریه تمدن نوین اسلامی» است مطالبی را تقدیم می‌کنم.

این نظریه بر پایه پیوند میان «دین و علم» و اصولی چون: عدالت، علم، اخلاق، کرامت انسانی، وحدت و اتحاد جهان اسلام استوار شده است. رهبری شهید در خصوص الگوی مدنظر خود، «انقلاب اسلامی» سال ۱۳۵۷ را گام اول در چارچوب تحول و دگرگونی همه جانبه در ارزش‌ها و هنجارهای حاکم آن زمان می‌داند. در گام دوم، «نظام اسلامی» و استقرار ساختارها و نهادهای جدید با رویکردهای انقلابی تعریف می‌شود. «دولت اسلامی» گام سوم شکل گیری تمدن نوین اسلامی است که شاخصه آن کارگزاران و دولتمردان مؤمن، عدالت خواه و مردمی با رویکرد تحول‌گرا است که توسعه، عمران و پیشرفت همه جانبه کشور را دنبال می‌کنند. گام چهارم، «شکل گیری جامعه اسلامی» است که سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی و حاکمیت ارزشها و هنجارهای متأثر از آن زیست شرافتمندانه و مشاهده رفتارهای اجتماعی و نمادهای این هنجارها را در بر می‌گیرد. و بالاخره گام آخر، «تمدن اسلامی» است که یک جامعه الگو و نمونه را در ایران به عنوان «ام القری جهان اسلام» به دنیا معرفی می‌کند که «اخلاق، عدالت و معنویت» روح حاکم بر آن است.

رهبری شهید انقلاب ابزارها و ساز و کارهای دستیابی به این نظریه «تمدن نوین اسلامی» را بر سازه‌های زیر استوار می‌دانند: 

«اسلام و نظام اسلامی، ایران، زبان فارسی و صیانت از میراث تاریخی و تمدنی» پر افتخار ایرانیان که در طول تاریخ نقش اساسی در «بقای ایران و حاکمیت اسلام» داشته است. ایشان در این زمینه این موارد را مورد تأکید قرار می‌دهند.

یکم) از نظر ایشان «اسلام و نظام اسلامی» یک تاریخچه و قدمت چند صد ساله دارد و سرآغاز آن را از حکومت اسلامی که در مدینه توسط پیامبر اکرم(ص) تأسیس شد و تفصیل آن را در کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» و «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» و سایر آثار و تألیفات ایشان می‌توان دید. در قرن حاضر، «نظام جمهوری اسلامی» را که امام خمینی، معمار کبیر انقلاب اسلامی و مؤسس جمهوری اسلامی «حفظ آن را اوجب واجبات» می‌دانست مصداق بارز همه این مبارزات و مجاهدت‌های طول تاریخ برای حاکمیت اسلام می‌داند و از دیدگاه رهبری شهید جمهوری اسلامی مختصاتی دارد که مهم‌ترین آن از نظر اعتبار، نفوذ، جایگاه و منزلت، «حاکمیت منظومه فکری امام خمینی» است.

ایشان تصریح می‌کند که «این انقلاب بی نام خمینی در هیچ کجای جهان شناخته شده نیست». به عبارتی، شناسنامه این انقلاب را با «نام امام خمینی» مترادف می‌داند. رهبر شهید انقلاب «بیداری اسلامی و نهضت اسلامی» را میراث بزرگ امام خمینی می‌دانست و بر «اتحاد و وحدت مسلمانان» به عنوان مؤلفه مهم نظریه تمدن نوین اسلامی تأکید داشت. 

دوم) ایران: بی‌تردید آیت‌الله خامنه‌ای را باید «ایرانی‌ترین روحانی قرن» بنامیم چرا که ایشان همواره بر نقش ایران در توسعه و ترویج علم و دانش نه تنها در ایران بلکه در جهان تأکید داشت. ایشان بناها و اماکن تاریخی در ایران فرهنگی را مرهون سرپنجه تدبیر و هنر معماران و هنرمندان ایرانی و افتخار آمیز می‌دانست. ایشان بعد از رخدادها و حوادث انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ و پیامدهای ناشی از آن هنگام دعوت از مردم برای حضور در پای صندوق‌های رأی و مشارکت سیاسی از آنان خواست که اگر «نظام و رهبری را قبول ندارید، بخاطر ایران رأی دهید».

افزون بر این، فراموش نکرده‌ایم در شب عاشورا در حسینیه امام خمینی در سال ۱۴۰۴ در هنگامه جنگ متجاوزان آمریکایی ـ صهیونیستی و متحدان آنها علیه کشور از مداح بیت خواستند که از «ایران» بخواند و بعد همانجا تصریح کردند که «ایران ای سرای امید» مطالبه بعدی برای اجرا باشد. رهبری شهید «بقای ایرانی گری» را در اهمیت وطن، پرچم، اتحاد مقدس مردم و حفظ انسجام ملی می‌دانستند. 

سوم) زبان فارسی و صیانت از میراث تاریخی و تمدنی: بارها رهبری شهید در سخنرانی‌ها، ملاقات‌ها و دیدارها فرمودند که «اسلام و نظام اسلامی، ایران و زبان فارسی» به مثابه خطوط قرمز رهبری تلقی می‌شود که بر حفظ و تقویت آن با احدی تعارف نخواهد داشت.
رهبری شهید که خود خطیب، نویسنده، سخنور، شاعر و هنرمند برجسته‌ای بود، «قدر زبان فارسی» را بدرستی می‌دانست، چرا که همواره تأکید می‌کرد زبان فارسی زبان علم است و هر کس در هر کجای جهان بدنبال علم و دانش است باید زبان فارسی را یاد بگیرد. اگرچه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در دوره نخست در سال ۱۳۱۴ شمسی شکل گرفت اما بی‌تردید باید آیت‌الله خامنه‌ای را احیاگر این نهاد در بعد از انقلاب اسلامی دانست.

بسیاری از آثار مکتوب از جمله تألیفات حکیم ابوعلی سینا به دستور و سفارش ایشان بعد از انقلاب به زبان فارسی ترجمه شد. توسعه کمی و کیفی برخی بناهای تاریخی از جمله «آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی در توس»، «تخت جمشید در فارس» و «موزه ملی ایران» با سفارش، حمایت و دستورات ایشان انجام شده است. رهبری شهید در دیدار با دست‌اندرکاران کنگره ملی شهدای لرستان تأکید کردند: «باید از گذشته تاریخی خود استفاده و میراث گذشته را به نسل‌های کنونی منتقل کنیم». آیت‌الله خامنه‌ای، فردوسی، مولوی، جامی، صائب، سعدی، حافظ، بیدل، را بزرگان و ائمه شعر و در یک کلام «پیامبران شعر فارسی» می‌دانست. اینک با وداع، تشییع و خاکسپاری تاریخی و بی‌نظیر رهبری شهید که در جهان تاکنون مشابه نداشته است، ما هستیم و میراث گرانسنگ امام و قائد شهیدمان. امید آنکه همه وفادار به آرمانها و میراث ارزنده ایشان باشیم. 
 
دکتر علی دارابی
نویسنده و استاد دانشگاه