مدیرالنفیسه

     چرا مادران در انتقال ایمان به فرزندان نقش پررنگ‌تری دارند؟ یافته جالب یک پژوهش جهانی

پژوهش مرکز تحقیقاتی پیو نشان می‌دهد مادران آمریکایی بیش از دو برابر پدران، خود را مسئول اصلی آموزش دینی فرزندانشان می‌دانند؛ آماری که بار دیگر اهمیت نقش خانواده، به‌ویژه مادر، در شکل‌گیری باورهای دینی کودکان را برجسته می‌کند.
کودک پیش از آن‌که بتواند معنای نماز را بفهمد، تصویر نماز خواندن مادرش را در ذهن ثبت می‌کند. پیش از آن‌که با مفهوم توحید آشنا شود، صدای «بسم‌الله» را سر سفره می‌شنود و پیش از آن‌که درباره خدا سؤالی بپرسد، نشانه‌های ایمان را در رفتار نزدیک‌ترین افراد زندگی‌اش می‌بیند.

شاید به همین دلیل است که بسیاری از باورهای دینی، نه در کلاس درس و نه در مسجد، بلکه از خانه آغاز می‌شوند؛ جایی که مادر اغلب نخستین الگوی کودک است.

این موضوع فقط یک برداشت عاطفی یا توصیه تربیتی نیست. یافته‌های یک پژوهش مرکز تحقیقاتی پیو در آمریکا نیز نشان می‌دهد مادران همچنان نقش پررنگ‌تری در انتقال آموزه‌های دینی به فرزندان دارند؛ یافته‌ای که می‌تواند برای خانواده‌های ایرانی هم قابل تأمل باشد.

 آمار پیو چه می‌گوید؟ سهم مادران در تربیت دینی دو برابر پدران است

مرکز تحقیقاتی پیو در نظرسنجی ماه مه ۲۰۲۵، از ۸ هزار و ۹۳۷ بزرگسال آمریکایی پرسید: «چه کسی مسئولیت بیشتری در آموزش دینی فرزندان شما دارد؟»

نتایج نشان داد ۳۹ درصد مادران خود را مسئول اصلی این آموزش می‌دانند؛ درحالی‌که این رقم در میان پدران فقط ۱۷ درصد است.

به بیان دیگر، مادران بیش از دو برابر پدران گفته‌اند که خودشان نقش اصلی را در آموزش دینی فرزندان بر عهده دارند.

البته این آمار به معنای بی‌نقش بودن پدران نیست. ۳۸ درصد پدران گفته‌اند مسئولیت تربیت دینی به‌طور مساوی میان آن‌ها و فرد دیگری تقسیم شده است. بااین‌حال، فاصله میان پاسخ مادران و پدران نشان می‌دهد که بار اصلی این مسئولیت در بسیاری از خانواده‌ها بر دوش مادران قرار دارد.

 ایمان چگونه وارد زندگی روزمره کودکان می‌شود؟

یکی از بخش‌های جالب پژوهش پیو، بررسی رفتارهای دینی روزمره کودکان است؛ رفتارهایی که شاید ساده به نظر برسند، اما در شکل‌گیری عادت‌ها و باورهای دینی نقش دارند.

بر اساس این گزارش، والدین آمریکایی گفته‌اند فرزندانشان به‌طور منظم فعالیت‌هایی مانند این موارد را انجام می‌دهند:

- ۴۶ درصد: خواندن دعا پیش از خواب
- ۴۳ درصد: دعا کردن پیش از صرف غذا
- ۴۳ درصد: خواندن داستان‌های دینی
- ۳۷ درصد: گوش دادن به موسیقی مذهبی
- ۲۸ درصد: انجام فعالیت‌های هنری و کاردستی با موضوعات دینی

در مجموع، ۶۳ درصد والدین گفته‌اند فرزندانشان دست‌کم یکی از این پنج فعالیت را به‌طور منظم انجام می‌دهند.

این آمار یک نکته مهم را یادآوری می‌کند: تربیت دینی همیشه به آموزش رسمی و جلسات طولانی نیاز ندارد. گاهی یک دعای کوتاه پیش از خواب، یک ذکر ساده سر سفره یا قصه‌ای درباره زندگی پیامبران و اهل‌بیت، می‌تواند بخشی از تجربه معنوی کودک شود.

در فرهنگ ایرانی نیز نمونه‌های فراوانی از این عادت‌های کوچک وجود دارد؛ از گفتن «بسم‌الله» پیش از غذا و خواندن آیت‌الکرسی هنگام خواب تا قصه‌های قرآنی و لالایی‌هایی که نام اهل‌بیت علیهم‌السلام در آن‌ها شنیده می‌شود.

پرسش مهم این است: این سنت‌های ساده هنوز در خانه‌های ما زنده‌اند یا جای خود را به سرگرمی‌های بی‌وقفه صفحه‌نمایش‌ها داده‌اند؟

آیا نسل جدید کمتر با دین بزرگ می‌شود؟

پژوهش پیو فقط به نقش والدین امروز نپرداخته، بلکه تجربه خانواده‌هایی را که فرزندان بزرگسال دارند نیز بررسی کرده است.

مقایسه این دو گروه، تفاوت‌هایی قابل توجه را نشان می‌دهد.

۶۳ درصد والدینی که فرزندانشان اکنون بزرگسال‌اند، گفته‌اند فرزندانشان در دوران کودکی دست‌کم ماهی یک‌بار در مراسم دینی شرکت می‌کردند. این رقم در میان والدین دارای فرزند زیر ۱۸ سال به ۴۳ درصد رسیده است.

همچنین والدین فرزندان بزرگسال بیشتر از والدین امروز گزارش کرده‌اند که فرزندانشان در کودکی دعای شب و دعای پیش از غذا را به‌طور منظم انجام می‌دادند.

در موضوع دیگری نیز تفاوت دیده می‌شود: ۸۱ درصد والدین دارای فرزند زیر ۱۸ سال گفته‌اند دین فرزندشان با دین خودشان یکسان است؛ اما این رقم در میان والدینی که فرزندان بزرگسال دارند، ۶۴ درصد است.

این تفاوت‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که نسل جدید الزاماً کمتر دیندار است، اما نشان می‌دهند تجربه دینی دوران کودکی و استمرار آن در خانواده اهمیت زیادی دارد.

چرا نقش مادر در تربیت دینی ماندگار است؟

در سال‌های نخست زندگی، کودک بیش از آن‌که از توصیه‌ها و نصیحت‌ها تأثیر بگیرد، از رفتار اطرافیان الگوبرداری می‌کند.

مادری که با آرامش نماز می‌خواند، در لحظات دشوار به خدا توکل می‌کند، با مهربانی درباره مفاهیم دینی حرف می‌زند و مناسبت‌های مذهبی را با شادی و محبت برگزار می‌کند، دین را به بخشی طبیعی از زندگی فرزندش تبدیل می‌کند.

در فرهنگ شیعی، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها نمونه‌ای برجسته از چنین الگویی است. فرزندان ایشان در محیطی رشد کردند که عبادت، دعا، ایثار و توجه به دیگران در آن حضوری زنده و عملی داشت.

روایت دعا برای همسایگان پیش از خانواده نیز از همین الگوی تربیتی حکایت می‌کند؛ الگویی که نشان می‌دهد ارزش‌های دینی زمانی عمیق‌تر منتقل می‌شوند که کودک آن‌ها را در رفتار والدین مشاهده کند.

بنابراین، مادر در تربیت دینی فقط آموزگار چند حکم و مناسک نیست؛ او می‌تواند نخستین تصویر عاطفی کودک از ایمان و معنویت را شکل دهد.

 تربیت دینی فقط وظیفه مادر نیست؛ پدران چه نقشی دارند؟

در کنار برجسته شدن نقش مادران، یکی از پیام‌های مهم این پژوهش ضرورت مشارکت بیشتر پدران است.

اگر ۳۹ درصد مادران خود را مسئول اصلی آموزش دینی فرزندان می‌دانند، در مقابل فقط ۱۷ درصد پدران چنین پاسخی داده‌اند. این فاصله نباید به معنای سپردن تمام مسئولیت به مادران تعبیر شود.

در نگاه اسلامی، تربیت فرزند مسئولیتی خانوادگی و مشترک است. قرآن کریم در آیه ۱۳۲ سوره طه می‌فرماید:

«وَأْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْهَا»

خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر آن شکیبا باش.

این آیه یادآور مسئولیت سرپرست خانواده در توجه به نماز و تربیت معنوی اعضای آن است.

کودکی که پدرش را در حال نماز خواندن می‌بیند، با او درباره خدا گفت‌وگو می‌کند و در مناسبت‌های مذهبی همراهی‌اش را تجربه می‌کند، درمی‌یابد که دین موضوعی مختص مادر یا یک وظیفه زنانه نیست؛ بلکه بخشی از هویت مشترک خانواده است.

پنج راه ساده برای تقویت تربیت دینی در خانه

یافته‌های پژوهش پیو را می‌توان به چند پیشنهاد کاربردی برای خانواده‌ها تبدیل کرد:

۱. عادت‌های کوچک را جدی بگیرید.
دعای پیش از خواب، ذکر سر سفره و تشکر از خدا برای نعمت‌ها، می‌توانند به بخشی طبیعی از زندگی کودک تبدیل شوند.

۲. به جای سخنرانی، گفت‌وگو کنید.
سؤالات دینی کودکان را جدی بگیرید. اجازه دهید درباره خدا، پیامبران و مفاهیم مذهبی سؤال کنند و پاسخ‌هایی متناسب با سنشان بشنوند.

۳. خاطره‌های خوشایند از مناسبت‌های دینی بسازید.
جشن اعیاد، قصه‌گویی، هنر، موسیقی مناسب و فعالیت‌های خانوادگی می‌توانند تجربه‌ای شیرین از دین در ذهن کودک ایجاد کنند.

۴. خودتان الگو باشید.
کودکان بیش از توصیه‌های مستقیم، رفتار والدین را به خاطر می‌سپارند. هماهنگی میان گفتار و رفتار، یکی از پایه‌های اعتماد کودک است.

۵. پدر و مادر در کنار هم باشند.
تربیت دینی زمانی به تجربه‌ای مشترک در خانواده تبدیل می‌شود که هر دو والد در آن حضور فعال داشته باشند.

ایمان؛ میراثی که در خانه شکل می‌گیرد

پژوهش مرکز تحقیقاتی پیو بار دیگر توجه‌ها را به واقعیتی مهم جلب می‌کند: خانواده یکی از نخستین محیط‌های شکل‌گیری هویت دینی کودکان است و مادران در این مسیر نقش برجسته‌ای دارند.

ایمان را نمی‌توان فقط با آموزش چند مفهوم یا حفظ کردن چند عبارت به نسل بعد منتقل کرد. کودک باید آن را در رفتار، محبت، آرامش و سبک زندگی خانواده تجربه کند.

شاید بتوان گفت ایمان نیز مانند زبان مادری، با شنیدن و دیدن و تکرار آموخته می‌شود؛ اما ماندگاری آن به همراهی و انتخاب آگاهانه اعضای خانواده نیاز دارد.

مادر می‌تواند نخستین معلم ایمان باشد، اما حفظ و انتقال این میراث مسئولیتی است که پدر و مادر باید در کنار یکدیگر بر عهده بگیرند.

منبع:تبیان

چرا به‌جای پذیرش اشتباهاتمان، خدا را مقصر می‌دانیم؟

چرا بعضی وقت‌ها وقتی زندگی مطابق میل ما پیش نمی‌رود، به‌جای بازنگری در رفتار خودمان، دیگران را مقصر می‌دانیم و حتی به خدا بدگمان می‌شویم؟

آیت‌الله حائری شیرازی با اشاره به ماجرای قابیل و برادران حضرت یوسف (ع)، به نکته‌ای تأمل‌برانگیز درباره ریشه بدگمانی و اهمیت پذیرش اشتباهات اشاره می‌کند؛ درسی که می‌تواند در شب‌های احیاء، نگاهی تازه به محاسبه نفس و توبه به ما بدهد.
چرا بعضی انسان‌ها به‌جای پذیرفتن اشتباهات خود، دیگران یا حتی خدا را مقصر می‌دانند؟ آیت‌الله حائری شیرازی در بیانی تأمل‌برانگیز، فرافکنی و فرار از مسئولیت را از عواملی می‌داند که می‌تواند انسان را به بدگمانی و دوری از حقیقت بکشاند؛ موضوعی که با سرگذشت قابیل و برادران حضرت یوسف (ع) در قرآن نیز قابل تأمل است.

 چرا انسان به‌جای پذیرش خطا، دیگران را متهم می‌کند؟

گاهی وقتی زندگی مطابق انتظار پیش نمی‌رود، به‌جای بررسی رفتار و تصمیم‌های خود، دیگران را مقصر می‌دانیم. حتی ممکن است تصور کنیم که در حق ما بی‌عدالتی شده است. در چنین شرایطی، پذیرش سهم خود در مشکلات دشوار می‌شود و سرزنش دیگران جای خودشناسی را می‌گیرد.

آیت‌الله حائری شیرازی با اشاره به سرگذشت قابیل و برادران حضرت یوسف (ع)، بر اهمیت پذیرفتن مسئولیت خطا تأکید می‌کند.

قابیل چگونه از نارضایتی به بدگمانی رسید؟

در روایت قرآنی، هنگامی که قربانی یکی از دو فرزند آدم پذیرفته شد و قربانی دیگری پذیرفته نشد، قابیل به‌جای مهار حسادت و اصلاح رفتار خود، برادرش هابیل را تهدید کرد و سرانجام او را به قتل رساند.

در نگاه تربیتی آیت‌الله حائری شیرازی، این ماجرا هشداری درباره پیامدهای سرزنش دیگران و ندیدن خطاهای خویش است؛ مسیری که می‌تواند نارضایتی را به کینه و رفتارهای جبران‌ناپذیر تبدیل کند.

برادران یوسف چه اشتباهی در قضاوت درباره پدرشان کردند؟

برادران حضرت یوسف (ع) احساس می‌کردند پدرشان، حضرت یعقوب (ع)، یوسف و بنیامین را بیشتر دوست دارد. آن‌ها به‌جای بازنگری در رفتار و انگیزه‌های خود، پدرشان را متهم کردند و گفتند:

«إِنَّ أَبانا لَفی‏ ضَلالٍ مُبینٍ»

یعنی: «پدرمان در گمراهی آشکاری است.»

این آیه در سوره یوسف، آیه ۸ آمده است. ماجرا نشان می‌دهد که چگونه احساس محرومیت و مقایسه خود با دیگران می‌تواند زمینه قضاوت نادرست را فراهم کند.

پیام آیت‌الله حائری شیرازی برای شب‌های احیاء چیست؟

آیت‌الله حائری شیرازی در توضیح این موضوع، بر ضرورت پذیرش مسئولیت شخصی تأکید می‌کند و می‌گوید انسان به‌جای متهم کردن خداوند، باید به بررسی رفتار و انتخاب‌های خودش بپردازد.

او در بخشی از سخنانش می‌گوید:

«بهترین کار در شب‌های احیاء این است که انسان به خدا بگوید: تو همه مقدمات را فراهم کردی که من به همه‌جا برسم؛ اگر نرسیدم، خودم از این مقدمات استفاده نکردم. من به خودم ظلم کرده‌ام که نرسیدم و نشده است.»

این سخن، دعوتی به خودشناسی و محاسبه نفس است؛ فرصتی برای آنکه انسان به‌جای گرفتار شدن در سرزنش دیگران، سهم خود را در تصمیم‌ها و رفتارهایش ببیند و برای اصلاح آن‌ها قدم بردارد.

چگونه پذیرش اشتباه به آرامش انسان کمک می‌کند؟

پذیرفتن خطا به معنای نادیده گرفتن بی‌عدالتی‌های احتمالی یا مقصر دانستن خود در تمام اتفاقات زندگی نیست. بلکه به این معناست که انسان میان عواملی که در اختیار او بوده و شرایطی که خارج از کنترلش قرار داشته‌اند، تفاوت بگذارد.

وقتی فرد مسئولیت انتخاب‌های خود را می‌پذیرد، فرصت بیشتری برای جبران، یادگیری و تغییر پیدا می‌کند. شب‌های قدر نیز می‌توانند فرصتی برای همین بازنگری باشند؛ فرصتی برای اعتراف صادقانه به اشتباهات، طلب بخشش و تصمیم برای اصلاح مسیر زندگی.

پیام اصلی این سخن آن است که گاهی نخستین قدم برای تغییر زندگی، متهم کردن دیگران نیست؛ بلکه شجاعت گفتن این جمله است: «من هم باید سهم خودم را در این ماجرا ببینم.»

منبع:حوزه

‌                                                      عروس رفته‌ آمپول لاغری بزنه!

ماجرا فقط یک پیشنهاد عجیب در بازار زیبایی نیست؛ وقتی داروی پزشکی به بخشی از پکیج فروش لباس عروس تبدیل می‌شود، باید پرسید چه‌کسی مسئول سلامت عروس است؟ 

روزنامه همشهری نوشت: قرار است لباس عروس به تنش بنشیند؛ همان لباسی که شاید ماه‌ها برای انتخابش وقت گذاشته و حالا نگران است در شب عروسی، چطور چندکیلو لاغرتر به‌نظر برسد؛ اما ظاهرا بعضی‌ها برای حل این نگرانی، راه تازه‌ای پیدا کرده‌اند؛ راهی که از مزون لباس عروس می‌گذرد و به آمپول لاغری می‌رسد.

حالا در کنار پرو لباس و انتخاب تور و تاج، پای پیشنهادهایی به میان آمده که وعده می‌دهند در مدت کوتاهی وزن کم خواهیدکرد! ماجرا فقط یک پیشنهاد عجیب در بازار زیبایی نیست؛ وقتی داروی پزشکی به بخشی از پکیج فروش لباس عروس تبدیل می‌شود، باید پرسید چه‌کسی مسئول سلامت عروس است؟

دکتر اکبر شفیعی، متخصص پزشک اجتماعی و پیشگیری در این‌باره به همشهری پاسخ می‌دهد.

از پرو لباس تا نسخه لاغری

بازار زیبایی همیشه برای شب عروسی پیشنهادهای تازه‌ای داشته است؛ از خدمات آرایش و مراقبت پوست گرفته تا رژیم‌های غذایی و برنامه‌های کاهش وزن؛ اما فروش یا پیشنهاد آمپول لاغری در کنار پکیج لباس عروس، ماجرا را از یک خدمت زیبایی فراتر می‌برد. اینجا دیگر صحبت از انتخاب مدل لباس یا اصلاح اندازه دور کمر نیست؛ پای دارویی در میان است.

برای بعضی عروس‌ها، چند کیلو کاهش وزن به دغدغه‌ای جدی تبدیل می‌شود. نزدیک شدن مراسم، پرو نهایی لباس و میل به داشتن اندامی متناسب در عکس‌های عروسی ممکن است آنها را به سمت راه‌حل‌های سریع سوق دهد. همین عجله می‌تواند فرصت بررسی عوارض، شناخت دارو و پرسیدن سؤال‌های ضروری را از بین ببرد؛ به‌خصوص اگر پیشنهاد کاهش وزن، در قالب یک پکیج آماده و وسوسه‌انگیز ارائه شود.

 هر اضافه‌وزنی آمپول نمی‌خواهد

دکتر اکبر شفیعی، متخصص پزشک اجتماعی و پیشگیری، در گفت‌وگو با برنامه پارک‌وی همشهری تأکید می‌کند که اساسا چیزی به نام لاغری فوری، به‌معنایی که در تبلیغات مطرح می‌شود، وجود ندارد.

یکی از پرسش‌های مهم درباره آمپول‌های لاغری این است که چه کسانی واقعا به این داروها نیاز دارند. آیا هر فردی که چند کیلو اضافه‌وزن دارد، می‌تواند سراغ تزریق برود؟ یا قرار است نگرانی درباره اندازه لباس و ظاهر در شب عروسی، به‌تنهایی بهانه‌ای برای مصرف دارو باشد؟

شفیعی توضیح می‌دهد: داروهای کاهش وزن معمولا برای افرادی مطرح می‌شوند که شاخص توده بدنی آنها ۳۰‌یابیشتر است؛ یعنی در محدوده چاقی قرار دارند. در برخی موارد نیز افراد با شاخص توده بدنی پایین‌تر، درصورت ابتلا به بیماری‌های مرتبط با چاقی، ممکن است با تشخیص پزشک، واجد شرایط درمان دارویی باشند.»  این متخصص همچنین بر اهمیت آشنایی پزشک با دارو، شناخت عوارض، انتخاب دوز مناسب و بررسی شرایط هر بیمار تأکید دارد. به بیان دیگر، تجویز داروی کاهش وزن قرار نیست تصمیمی یکسان برای همه باشد؛ نوع درمان و ضرورت آن باید براساس وضعیت هر فرد تعیین شود.

وقتی سود فروشنده از سلامت مهم‌تر می‌شود

نگرانی اصلی زمانی شکل می‌گیرد که دارویی با کاربرد پزشکی، به کالایی برای فروش در کنار خدمات غیرپزشکی تبدیل شود. مزون لباس عروس، سالن آرایش یا هر مجموعه دیگری ممکن است در حوزه تخصصی خود خدمات ارائه کند، اما پیشنهاد یا فروش آمپول لاغری، بدون ارزیابی پزشکی و نظارت تخصصی، موضوعی کاملا متفاوت است.

شفیعی این روند را نمونه‌ای از سودجویی از نگرانی افراد درباره ظاهرشان می‌داند؛ «دغدغه‌ای که در آستانه مراسم عروسی می‌تواند شدت بیشتری پیدا کند. وقتی وعده کاهش وزن سریع در کنار خدماتی قرار می‌گیرد که مشتری از قبل برای دریافت آنها هزینه می‌کند، ممکن است تصمیم برای تزریق هم به بخشی از خرید تبدیل شود؛ بی‌آنکه فرد از خود بپرسد آیا اساسا به این دارو نیاز دارد یا نه. در چنین شرایطی، مهم است بدانیم که آمپول لاغری یک محصول معمولی در پکیج زیبایی نیست. انتخاب آن به بررسی سابقه پزشکی، وضعیت سلامت و احتمال بروز عوارض نیاز دارد. حتی اگر دارو برای فرد دیگری نتیجه مطلوبی داشته باشد، نمی‌توان همان نتیجه را برای شخص دیگری تضمین کرد.»

 خطری که پنهان می‌ماند

کاهش عدد روی ترازو همیشه به‌معنای رسیدن به اندام سالم‌تر نیست. یکی از هشدارهای شفیعی درباره مصرف نامناسب داروهای لاغری، احتمال کاهش توده عضلانی در کنار کاهش وزن است؛ مسئله‌ای که می‌تواند کیفیت جسمانی فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد.

او با اشاره به تجربه مراجعه یک زن بالای ۵۰ سال می‌گوید: «این فرد حدود ۷ کیلوگرم اضافه‌وزن داشت و پیش‌تر به او پیشنهاد شده بود آمپول لاغری تزریق کند. پس از بررسی شرایط او، معتقد بود که تزریق ضرورت ندارد و می‌توان با برنامه غذایی و ورزشی مناسب، وزن مورد نظر را بدون پذیرش خطرات غیرضروری کاهش داد.

این مثال نشان می‌دهد که تصمیم‌گیری درباره درمان چاقی نباید تنها براساس عدد ترازو یا تمایل به کوچک‌تر شدن سایز لباس انجام شود. سن، وضعیت عضلات، شرایط جسمی و بیماری‌های احتمالی، همگی در انتخاب روش کاهش وزن اهمیت دارند. البته میزان کاهش وزن و عوارض احتمالی داروها در افراد مختلف یکسان نیست و نمی‌توان برای همه یک نتیجه مشخص پیش‌بینی کرد.» 

                                  فاطمه زهرا(س)؛ اسوه‌ای برای همۀ زنان و مردان باایمان

▪️حضرت صدّیقۀ اطهر، فاطمۀ‌ زهرا صلوات‌ الله و سلامه علیها شخصیتی نمونه در عبادت، عبودیّت، و بندگی خدا؛ و مثال اعلی در همراهی خاص و همه‌جانبه با پیامبر اعظم و دفاع جانانه از ولایت امیرالمؤمنین صلوات‌ الله و سلامه علیهما و آلهما، و در معرفت‌آموزی و تعلیم، و در موقع‌شناسی و قیام برای حق، و ایستادگی و تبیین؛ و اسوۀ تراز اوّل در صبر و فداکاری و ایثار و خدمت بی‌منّت و مواسات در جامعه، و نمونه در همسری و مادری و تربیت فرزندان و نسل ائمّۀ اطهار صلوات‌ الله و سلامه علیهم که رهبران بشریّت هستند؛ و نمونه در تلاش و کوشش و مجاهدت و پاکی و آراستگی و تقوا و نورانیّت و معنویّت؛ و در یک کلام اسوه‌ای برای همۀ زنان و مردان باایمان.

▪️از زمرۀ فضائل درخشان جامعۀ فاطمی این است که نقشۀ راه حرکت‌های بزرگ اجتماعی، حضور در میادین و عرصه‌های مبارزه و جهاد و حرکت‌های مردمی، و حتّی ارادۀ پیشرفت در عرصه‌های علمی و خدمتگزاری متواضعانه و بی‌منّت را برای ملّت انقلابی و مسلمان ایران می‌گشاید.

🗓۴/آبان/۱۴۰۵

                         دلیل زنده نگه داشتن فاطمیه در هر سال جدید

چرا باید پس از گذشت ۱۴۰۰ سال، همچنان از حوادث صدر اسلام بگوییم و برای شهادت حضرت زهرا(س) مجالس عزاداری برگزار کنیم؟

حجت‌الاسلام هادی سروش، استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم، با استناد به آیات قرآن می‌گوید هدف از بازخوانی تاریخ، صرفاً یادآوری گذشته نیست؛ بلکه باید از دل این روایت‌ها به تفکر درباره عدالت، اخلاق، حقوق مردم و پیامدهای ظلم برسیم.
حجت‌الاسلام هادی سروش، استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم، با تأکید بر اینکه حوادث صدر اسلام، از جمله شهادت حضرت زهرا(س)، صرفاً رویدادهایی متعلق به گذشته نیستند، گفت: قرآن کریم انسان‌ها را به بررسی تاریخ و بازخوانی سرگذشت گذشتگان دعوت می‌کند تا از این طریق به تفکر و شناخت عمیق‌تری برسند. به گفته او، هدف از برگزاری مجالس فاطمیه نیز نباید به یادآوری یک واقعه تاریخی محدود شود، بلکه این مجالس فرصتی برای اندیشیدن درباره عدالت، اخلاق، حقوق انسان‌ها و پیامدهای ظلم است.

بنابر روایت ایسنا، حجت‌الاسلام والمسلمین هادی سروش، استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم، هم‌زمان با ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، به بررسی ابعاد شخصیتی آن حضرت و فلسفه برگزاری مجالس عزاداری پرداخت و دیدگاه خود را درباره چرایی بازخوانی حوادث صدر اسلام تشریح کرد.

فاطمیه اول و روایت تاریخی شهادت حضرت زهرا(س)

سروش با اشاره به روایتی از مرحوم کلینی در کتاب «الکافی» گفت: بر اساس روایتی که وی به آن استناد کرد، حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر اسلام(ص) ۷۵ روز زندگی کردند. بر همین اساس، در برخی نقل‌های تاریخی و روایی، زمان شهادت آن حضرت در فاصله ۱۳ تا ۱۵ جمادی‌الاولی دانسته شده است.

او با اشاره به سنت برگزاری مجالس عزاداری و توسل در میان علمای شیعه افزود: ایام فاطمیه فرصتی برای یادآوری جایگاه حضرت زهرا(س)، بررسی سیره ایشان و تأمل در حوادث پس از رحلت پیامبر اسلام(ص) است.

پاسخ قرآنی به پرسش «چرا حوادث ۱۴۰۰ سال پیش را تکرار می‌کنیم؟»

این استاد حوزه علمیه قم با طرح پرسشی که به گفته او در میان برخی جوانان و افراد جامعه مطرح می‌شود، اظهار کرد: گاهی گفته می‌شود حوادث صدر اسلام حدود ۱۴۰۰ سال پیش اتفاق افتاده است و بازگویی مکرر آن‌ها چه فایده‌ای برای زندگی امروز دارد؟ آیا بهتر نیست به‌جای پرداختن مداوم به رخدادهای تاریخی، به مشکلات و نیازهای کنونی جامعه توجه کنیم؟

سروش معتقد است برای پاسخ به این پرسش باید به رویکرد قرآن در مواجهه با تاریخ توجه کرد. او با اشاره به آیات ۱۰۹ سوره یوسف، ۴۲ سوره روم و ۱۱ سوره انعام گفت: در این آیات، انسان‌ها به سیر در زمین و بررسی سرگذشت پیشینیان دعوت شده‌اند.

به گفته او، بازخوانی تاریخ در نگاه قرآنی صرفاً برای اطلاع از رویدادهای گذشته نیست؛ بلکه می‌تواند به شناخت عوامل شکل‌گیری ظلم، بررسی پیامدهای رفتار انسان‌ها و توجه بیشتر به عدالت، اخلاق، حقوق دیگران و معنویت کمک کند.

هدف از بازخوانی تاریخ، تفکر و عبرت‌آموزی است

سروش با اشاره به آیه ۱۷۶ سوره اعراف، «فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»، گفت: قرآن به بازگویی قصه‌ها و رخدادها اشاره می‌کند تا زمینه تفکر فراهم شود.

او با تأکید بر اینکه در نگاه دینی، برخی حوادث تاریخی همچنان ظرفیت اثرگذاری بر زندگی امروز را دارند، شهادت حضرت علی(ع)، حضرت فاطمه زهرا(س) و امام حسین(ع) را از جمله رخدادهایی دانست که بازخوانی آن‌ها می‌تواند به پرسش‌های اخلاقی و اجتماعی مهمی منجر شود.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: هدف از برگزاری مجالس فاطمیه نباید صرفاً تکرار روایت مصائب باشد. پرسش اساسی این است که از بازخوانی این حوادث چه می‌آموزیم و چگونه می‌توانیم از آن‌ها برای شناخت بهتر حق، مسئولیت‌پذیری و مقابله با ظلم استفاده کنیم.

او با اشاره به آیه ۴۶ سوره حج، بر اهمیت پیوند میان مشاهده و شنیدن از یک سو و تعقل و درک از سوی دیگر تأکید کرد و گفت: ممکن است انسان با یک رویداد تاریخی آشنا شود، اما از آن درس نگیرد. آنچه اهمیت دارد، عبور از شنیدن صرف و رسیدن به فهم و اندیشه است.

حرمت‌شکنی خانه حضرت زهرا(س) در تحلیل هادی سروش

سروش در ادامه سخنان خود، با استناد به منابع و روایات دینی، به جایگاه خانه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) پرداخت و گفت: در تحلیل این حوادث باید میان وقوع یک رفتار و پیامدهای اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی آن تمایز قائل شد.

او با اشاره به آیه ۳۶ سوره نور، «فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ»، این آیه را در ارتباط با جایگاه معنوی خانه اهل‌بیت(ع) تفسیر کرد و گفت: در این نگاه، خانه‌ای که محل یاد خدا، عبادت و گسترش معرفت است، جایگاهی فراتر از یک فضای معمولی دارد.

به گفته این استاد حوزه علمیه قم، یکی از ابعاد مهم بازخوانی حوادث مربوط به حضرت زهرا(س)، توجه به حرمت این خانه و جایگاه آن در سنت دینی است.

روایت‌هایی درباره جایگاه خانه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س)

سروش با اشاره به برخی نقل‌های تفسیری و روایی گفت: در شماری از منابع شیعه و اهل سنت، روایاتی درباره ارتباط آیه ۳۶ سوره نور با خانه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) نقل شده است.

او به نقل جلال‌الدین سیوطی در کتاب «الدر المنثور» اشاره کرد و گفت: در این کتاب، روایتی درباره معرفی خانه علی(ع) و فاطمه(س) در ارتباط با آیه یادشده نقل شده است. به گفته او، این موضوع در برخی آثار تفسیری شیعه نیز مورد توجه قرار گرفته است.

وی همچنین با اشاره به روایاتی درباره مواجهه قتاده با امام محمد باقر(ع)، این نقل‌ها را نشانه‌ای از جایگاه علمی و معنوی اهل‌بیت(ع) در نگاه راویان و عالمان دینی دانست.

یادآوری احترام پیامبر(ص) به اهل‌بیت(ع)

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به روایاتی درباره سلام‌دادن پیامبر اسلام(ص) به اهل‌بیت(ع) اشاره کرد و گفت: در نقل‌های مربوط به آیه تطهیر، از توجه پیامبر(ص) به خانه حضرت فاطمه(س) و سلام‌دادن به اهل‌بیت(ع) سخن گفته شده است.

او با استناد به این روایت‌ها تأکید کرد که جایگاه حضرت زهرا(س) و خانواده ایشان در سنت دینی، یکی از موضوعات مهم برای فهم حساسیت مسلمانان نسبت به حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) است.

دیدگاه سروش درباره حوادث خانه حضرت زهرا(س)

سروش در ادامه، به گزارش‌های مربوط به تجمع در برابر خانه حضرت زهرا(س)، آتش‌زدن در و آسیب‌دیدن آن حضرت پرداخت و دیدگاه خود را درباره این رخدادها بیان کرد.

او با اشاره به اختلاف‌نظرها و پرسش‌هایی که درباره جزئیات این حوادث مطرح است، بر ضرورت مراجعه به منابع تاریخی و روایی تأکید کرد و گفت: در بررسی این موضوعات باید جایگاه حضرت فاطمه(س)، حرمت خانواده پیامبر(ص) و پیامدهای این حوادث در تاریخ اسلام مورد توجه قرار گیرد.

سروش همچنین با استناد به نقل‌های مورد قبول خود، به واکنش حضرت علی(ع) در برابر مهاجمان اشاره کرد و به برخی شبهات مطرح‌شده درباره چگونگی وقوع این حوادث پاسخ داد.

امامت و نقش آن در حفظ انسجام جامعه اسلامی

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود، به فرازهایی از خطبه حضرت زهرا(س) درباره فلسفه احکام و جایگاه امامت اشاره کرد.

او با یادآوری عبارت «جَعَلَ اللَّهُ طَاعَتَنَا نِظَامًا لِلْمِلَّةِ وَإِمَامَتَنَا أَمَانًا مِنَ الْفُرْقَةِ» گفت: در این بیان، اطاعت از اهل‌بیت(ع) با سامان‌یافتن امور جامعه و امامت با جلوگیری از پراکندگی و اختلاف پیوند خورده است.

سروش با تأکید بر اهمیت این فراز افزود: از این منظر، مسئله امامت صرفاً یک موضوع اعتقادی جدا از زندگی اجتماعی نیست، بلکه با چگونگی اداره جامعه، حفظ انسجام و جلوگیری از اختلافات ارتباط دارد.

او معتقد است بازخوانی این بخش از خطبه حضرت زهرا(س) می‌تواند فرصتی برای بررسی رابطه میان رهبری دینی، مسئولیت اجتماعی و انسجام جامعه اسلامی فراهم کند.

روایت واپسین روزهای زندگی پیامبر(ص) و جایگاه حضرت زهرا(س)

سروش در پایان سخنان خود، به روایتی درباره روزهای پایانی زندگی پیامبر اسلام(ص) و گفت‌وگوی ایشان با حضرت فاطمه زهرا(س) اشاره کرد.

بر اساس این روایت، پیامبر(ص) در پاسخ به پرسشی درباره علت گریه خود، از مصائبی سخن گفت که پس از ایشان بر اهل‌بیت(ع) وارد خواهد شد. در ادامه، حضرت فاطمه(س) نیز از اندوه خود سخن گفت و پیامبر(ص) به ایشان بشارت داد که نخستین فرد از خانواده‌اش خواهد بود که به او ملحق می‌شود.

این روایت در سخنان سروش، یادآور پیوند عاطفی پیامبر(ص) و حضرت زهرا(س) و جایگاه ویژه آن حضرت در تاریخ اسلام بود.

چرا مجالس فاطمیه هر سال برگزار می‌شوند؟

بر اساس دیدگاه مطرح‌شده در این سخنرانی، فلسفه بازخوانی حوادث صدر اسلام را باید در فرصتی جست‌وجو کرد که این رویدادها برای تفکر درباره مسائل بنیادین زندگی انسان فراهم می‌کنند.

از این منظر، برگزاری مجالس فاطمیه زمانی می‌تواند به هدف خود نزدیک شود که در کنار بیان مصائب و شرح وقایع تاریخی، به شناخت بهتر سیره حضرت زهرا(س)، بررسی مفهوم عدالت، رعایت حقوق دیگران و مسئولیت انسان در برابر ظلم نیز کمک کند.

تأکید اصلی سروش با استناد به آیات قرآن این است که روایت تاریخ باید زمینه‌ای برای اندیشیدن فراهم کند؛ زیرا ارزش بازخوانی گذشته تنها به یادآوری آنچه رخ داده محدود نیست، بلکه به درس‌هایی بستگی دارد که افراد و جامعه از آن می‌گیرند.

 پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ،