⚡️چرا مسألهٔ اساسی خلافت را مسکوت بذاریم؟!
🔻جریان درس آموز و جالب گفتگوی مرحوم آیةالله امامی کاشانی با عالم اهل سنت و استاد مسجد الحرام، آقای عبدالله بسام
حجتالاسلام والمسلمین ناصر رفیعی، استاد حوزه علمیه شامگاه یکشنبه ۹ شهریور در مراسم عزاداری شب شهادت امام حسن عسکری(ع) در آستان مقدس مسجد جمکران ضمن تسلیت این مناسبت به محضر حضرت ولیعصر (عج) اظهار کرد: امروز عزادار اصلی پدر بزرگوارشان، وجود مقدس امام زمان (عج) هستند و همه شیعیان در این غم شریکاند.
وی با بیان اینکه عمر کوتاه ۲۸ساله امام عسکری (ع) سراسر در فشار، تبعید و مراقبت شدید عباسیان گذشت، تصریح کرد: هیچ امامی بهاندازه ایشان تحتنظر و محدودیت نبود؛ حتی ارتباط شیعیان با امام بسیار دشوار و محدود بود و شیخ طوسی تنها سه شاگرد برای ایشان ثبت کرده است.
استاد حوزه علمیه گفت: امام حسن عسکری (ع) موظف بودند حضرت ولیعصر (عج) را از گزند دشمنان حفظ کنند لذا ولادت ایشان پنهانی بود و تنها افراد خاصی مانند احمد بن اسحاق اشعری قمی و عثمان بن سعید به دیدار آن حضرت نایل شدند.
امام عسکری (ع) شرایط جامعه را برای ورود به دوران غیبت آماده کردند؛ دورانی که امام حاضر و ناظر است، اما ظاهر نیست؛ همانند جاذبه و فرشتگان الهی که وجود دارند، اما دیده نمیشوند.
وی به بیان انتظارات امام حسن عسکری (ع) از شیعیان پرداخت و افزود: تقوا، تلاش در راه خدا، راستگویی، امانتداری، اهتمام به سجدههای نماز، نیکی به همسایگان و تعامل صحیح با اهلسنت از مهمترین توصیههای آن امام همام است.
استاد حوزه علمیه در پایان با اشاره به نامههای امام عسکری (ع) به شیعیان قم و نیشابور گفت: آن حضرت تأکید کردند شیعیان باید زینت اهلبیت باشند؛ با راستگویی، امانتداری و رفتار نیکو موجب جذب دیگران به مکتب اهلبیت (ع) شوند، نه آنکه با تندروی و توهین، جامعه را به تنش بکشانند.
سیرت و صورت مهدی(ع) و یارانش
مهدی (علیهالسلام) (متولد ۱۵ شعبان ۲۵۵ یا ۲۵۶ ه.ق)، فرزند امام حسن عسکری (علیهالسلام) و دوازدهمین و آخرین امام شیعیان است. نام و کنیهاش همنام پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و مشهورترین لقب آن حضرت، مهدی میباشد.
آن حضرت بعد از شهادت پدرشان، به دلایلی دارای دو غیبت صغری و کبری میباشد. غیبت صغری ۶۹ سال به طول انجامید و در این مدت به واسطه نواب اربعه با مردم در ارتباط بودند و غیبت کبری از سال ۳۲۹ قمری شروع شده و تا امروز ادامه دارد. طبق احادیت وارده از آن حضرت، در زمان غیبت کبری مردم باید در مسائل خود به فقهای عصر خویش رجوع کنند.
در روایات معتبر شیعه برای ظهور ایشان در آخر الزمان، نشانهها و علائم حتمی و علائم غیر حتمی و شرائط خاص ذکر شده.
نام مبارک امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) همنام پیامبر اکرم و کنیه ایشان همکنیه پیامبر (ابوالقاسم) و ملقب به مهدی آل محمد (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) میباشد. ولی از خطاب قرار دادن ایشان با نام اصلی تا قبل از ظهور مبارکشان نهی شده است.
وجود مقدس ایشان دارای القاب فراوان میباشد که اباصالح، قائم آل محمد، مهدی آل محمد، حجة الله، ولی الله، بقیة الله، امام منتظَر، صاحب الزمان و امام زمان از مشهورترین آنهاست.
مهدی، لقب مشهور امام زمان (علیهالسلام) است.
محمد بن عجلان از امام صادق (علیهالسلام) نقل کرده است: … و قائم را از آنرو مهدی گفتهاند که مردم را به آیینی که از دست دادهاند، هدایت میکند….
اما آنچه بیشتر در روایات آمده، همان معنای نخست است.
امام باقر (علیهالسلام) در اینباره فرمود:
«به درستی که مهدی نامیده شد به سبب اینکه به امر مخفی هدایت میشود. او تورات و سایر کتابهای الهی را از غاری در انطاکیه بیرون خواهد آورد».
امام جعفر صادق (علیهالسلام) نیز هنگامی که پرسیدند: چرا مهدی، مهدی نامیده شده است؟ فرمود: «لانّه یهدی الی کلّ امر خفی؛ به دلیل اینکه به تمام امور پنهان هدایت میشود.
مشخصات امام زمان
در روایات معتبر شیعه برای ظهور آن حضرت در آخر الزمان، نشانهها و علائم حتمی و غیر حتمی و شرائط خاص ذکر شده که هر کدام دارای حکمت مخصوص میباشند.
همچنین در منابع معتبر شیعه و سنی –با اختلافاتی در شخصی و نوعی دانستن مهدی آخر الزمان- برای وقایع بعد از ظهور نیز مطالبی ذکر شده است.
فقهاء شیعه از تطبیق آن وجود مقدس با هر فردی به شدت منع کرده و دستور به تکذیب مدعیان دروغین مهدویت دادهاند.
رفتار و سیرت حضرت مهدی
چون سیرت حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) میتواند سرمشق و نمونه خوبی برای ما باشد، درباره هر یک از آنها به اختصار توضیح میدهیم.
سیرت دینی
حضرت مهدی در برابر جلال خداوند بسیار خاشع و فروتن است. همچون عقاب، بال خویش فرو میگشاید، سر به زیر میاندازد و از اوج آسمان فرو میآید. بدینسان، خدا و عظمت خدا در وجودش متجلی بوده، و همه هستی او را در خود فرو برده است.
سیرت خلقی
حضرت مهدی صاحب حشمت، سکینه و وقار است، جامههایی درشتناک و خشن میپوشد، نان جو میخورد و علم و حلم او از همه مردمان بیشتر است، همنام پیامبر است و خَلق و خُلق محمدی دارد. در جهان با مشعل فروزان هدایت، سیر کرده و مانند صالحان زیست میکند.
سیرت عملی
حضرت مهدی بخشنده است، به گونهای که بیدریغ، اموال به این و آن میدهد. با عمال و کارگزاران و مأموران دولت خویش بسیار سختگیر و با ناتوانان و مستمندان، بسیار دلرحم و مهربان است. در رفتار، چنان است که گویی با دست خود، کره و عسل به دهان مسکینان میگذارد.
با آمدنش کینه از دلها میرود و همهجا را آسایش و امنیت فرا میگیرد. و «مینهد میزان عدل را در بین مردم، پس احدی به احدی ظلم نکند».
سیرت انقلابی
حضرت مهدی حق هر حقداری را باز پس گرفته و به او میدهد، حتی اگر حق، زیر دندان انسان متجاوز و غاصب باشد از آن بیرون کشیده و به صاحب حق باز میگرداند.
در راه اجرای حکم خدا و استقرار دین خدا، به سخن کسی گوش نداده و نکوهش احدی را نمیشنود.
سیرت سیاسی
بههنگام حکومت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف)، حکومت جبّاران و مستکبران و نفوذ سیاسی منافقان و خائنان نابود شده، شهر مکه، قبله مسلمین و مرکز حرکت انقلابی حضرت مهدی میشود. نخستین افراد با قیام او در مکه گرد هم آمده، به او میپیوندند.
سیرت تربیتی
در روزگار آن حضرت، قدرت عقلی تودهها تمرکز یافته و مهدی به تأیید الهی، مردمان را به کمال میرساند و در همگان فرزانگی پدید میآورد.
چون مهدی قیام کند زمینی نمیماند، مگر اینکه در آنجا گلبانگ محمدیِ: أشْهَدُ أنْ لاإلهَإلّااللّه وَ أشهدُ أنَّ محمداً رسولُ الله، بلند میشود.
سیرت اجتماعی
عدالت مهدی چنان است که در حکومت او بر هیچ کس و هیچ چیز، هیچگونه ستمی روا داشته نمیشود. نخستین نشانه عدل او سخنان سخنگویان حکومت اوست که در مکه فریاد میزنند: «هر کس نماز فریضه خویش را در کنار حجر الاسود و محل طواف خوانده است و اکنون میخواهد نماز نافله بخواند، به کناری رود، تا حق کسی پایمال نگردد و هر کس میخواهد نماز فریضه بخواند بیاید و بخواند.»
هیچ جای زمین باقی نمیماند، مگر آنکه از برکت عدل و احسان او فیض میبرد و زنده میشود، حتی جانوران و گیاهان نیز از این برکت و عدالت بهرهمند میشوند. و «عدالت او درون خانهها خواهد رفت مانند این که سرما و گرما داخل آن میشود.»
سیرت مالی
همه اموال جهان در نزد مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) گرد میآید، آنچه در دل زمین است و آنچه بر روی زمین است. آنگاه مهدی به مردم میگوید: «بیایید! و این اموال را بگیرید! اینها همان چیزهایی است که برای به دست آوردن آنها، قطع رَحِم کردید و خویشان خود را رنجاندید، خونهای به ناحق ریختید و مرتکب گناهان شدید. بیایید و بگیرید! سپس دست عطا میگشاید، چنانکه تا آن روز، کسی آنچنان بخششی در اموال نکرده باشد».
سیرت اصلاحی
حضرت مهدی فریادرسی است که از جانب خداوند آمده تا به فریاد مردم برسد. در روزگار او، همگان در رفاه و آسایش به نعمتی بیمانند دست مییابند، حتی چهارپایان نیز فراوان شده و با دیگر جانوران با خوشی و آسودگی زندگی میکنند، گیاهان بسیار میرویند و آب نهرها فراوان شده و گنجها، دفینهها و دیگر معادن زمین استخراج میشود.
آتش فتنهها و آشوبها خاموش شده و جنگ و شبیخون و غارتگری از میان میرود. در جهان ویرانهای باقی نمیماند، مگر آن که مهدی آنجا را آباد میسازد.
سیرت قضایی
در حکومت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) احکام و قضاوتها کاملاً عادلانه بوده و سرسوزنی ظلم و بیداد به کسی نشده و هیچ رنج و محنتی بر دلی نمینشیند. حضرت مهدی بر طبق احکام خالص دینی (بدون توجه به آرا و افکار دیگران) حکم و حکومت میکند، میزان عدل را در میان مردم مینهد و بدینگونه، هیچ کس نمیتواند به دیگری ستم کند.
شیخ مفید میگوید: چون قائم آل محمد قیام کند، مانند حضرت داود (علیهالسلام) بر حسب باطن، بیهیچ نیازی به شاهد، حکم و قضاوت میکند، خداوند حکم را به او الهام کرده و او بر طبق الهام الهی حکم میراند. حضرت مهدی نقشههای پنهان هر گروه را میداند و به آنها میگوید: مهدی دوست و دشمن خود را با نگاه میشناسد.
خصوصیات یاران
در روایات، ویژگیهای زیادی برای یاران آن حضرت شمرده شده که برخی مربوط به ویژگیها و صفات ظاهری و جسمانی است و برخی دیگر مربوط به خصایل اخلاقی و روحی.
خصایص روحی
شاید بتوان گفت: که مهمترین ویژگی یاران امام (علیهالسلام) این است که آنها مصداق کامل «اولیاء الله» (دوستان خدا) هستند. در قرآن کریم میفرماید:
«ألا إنَّ اَوْلیاءَ اللّهِ لا خَوْفٌ عَلَیهم وَ لا هُمْ یحزنون؛
آگاه باشید که بر دوستان خدا بیمی نیست و غمگین نمیشوند.» اینکه کسی از هیچ چیز ترسی به دل راه ندهد و اندوهگین نشود تنها زمانی امکانپذیر است که جز خدا نبیند و جز به او نیندیشد. این اوج کمال آدمی و بالاترین مرتبهای است که یک انسان میتواند بدان دست یابد.
امام صادق (علیهالسلام) میفرماید: «خوشا به حال شیعیان قائم که در زمان غیبتش منتظر ظهور او و فرمانبردارش هستند، آنان اولیای خدا هستند، همانها که نه ترس آنها را فرا میگیرد و نه اندوهگین میشوند.»
یاران قائم همچنان که در بالاترین درجه تقوا و پرهیزکاری قرار دارند، از نظر کمال علمی نیز در بالاترین درجه قرار گرفته و از جام حکمت الهی و معرفت دینی، چنانکه باید، سیراب شدهاند. حضرت علی (علیهالسلام) در اینباره میفرماید: «…پس گروهی در آن فتنهها صیقلی میشوند، مانند صیقل دادن آهنگر شمشیر را، دیدههای آنها به نور قرآن جلا داده و تفسیر در گوشهایشان جا گرفتهشود. در شب، جام حکمت را به آنها بنوشانند بعد از این که در بامداد هم نوشیده باشند.»
خلاصه اینکه یاران قائم در چنان مرتبهای از زهد و تقوا و علم و معرفت قرار دارند که همه کائنات در برابر آنها سرِ تسلیم فرود میآورند و زمین و آسمان به وجود آنها افتخار میکند. امام باقر (علیهالسلام) میفرماید: «گویی که یاران قائم را میبینم که شرق و غرب (جهان را) در نور دیدهاند. همه چیز در برابر آنها سرِ تسلیم فرود میآورد حتی درندگان زمین و آسمان به دنبال خشنود ساختن آنها هستند. قطعهای از زمین به قطعه دیگر مباهات کرده و میگوید: امروز مردی از یاران قائم از من گذر کرده است.»
تعداد یاران
قول مشهور این است که تعداد یاران امام عصر ۳۱۳ نفر هستند که در روایتهای متعددی به آن اشاره شده است. در روایتی «مفضل بن عمر» از امام صادق (علیهالسلام) چنین نقل کرده است: «مثل این است که قائم (علیهالسلام) را بر منبر مسجد کوفه میبینیم، در حالی که ۳۱۳ مرد، به عدد اهل بدر گرد او را گرفتهاند. آنها مردان جنگاور و حاکمان خدا در زمین او و بر خلق اویند.»
با توجه به روایت دیگر به این نتیجه میرسیم که یاران آن حضرت منحصر به تعداد یاد شده نبوده و این تعداد کسانی هستند که از آغاز حرکت حضرت مهدی ایشان را همراهی میکنند، اما به تدریج بر این تعداد افزوده میشود. البته ناگفته نماند که این ۳۱۳ نفر به دلیل خصایل برجستهای که دارند نقش فرماندهی و رهبری را در لشکر آن حضرت به عهده دارند.
در روایتی ابوبصیر از امام صادق (علیهالسلام) چنین نقل کرده است: «قائم از مکه خارج نمیشود، مگر زمانی که تعداد کسانی که به گرد او جمع آمدهاند، تکمیل شود. پرسیدم: این تعداد چند نفر است؟ آن حضرت فرمود: دو هزار نفر، جبرئیل در سمت راست او و میکائیل در سمت چب او حرکت میکند و ….»
خصوصیت جامعه موعود
حکومت جهانی موعود را از دو منظر میتوان مطالعه کرد:
۱) به عنوان آرمانی دور دست که باید در انتظار تحقق آن باشیم، که در آن صورت، هیچ تأثیری در واقعیتهای موجود جامعه ندارد.
۲) به عنوان الگویی واقعی برای سامانبخشی به وضع موجود و هدف معینی که توان جهتبخشی به حرکتهای اجتماعی ما را دارد، اگرچه تحقق کامل آن در زمان حضرت بقیةالله صورت میگیرد.
البته ما نباید همه مشخصههای بیان شده در مورد حکومت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) را فقط ترسیمکننده وضعیت آینده جهان بدانیم، بلکه باید این فرهنگ را در تمام عرصههای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی، جامعه خود پیاده کنیم و این نوعی الگوپذیری از قیام عدالتگستر است. برای دستیابی به این مهم به برخی ویژگیهایی که در روایات برای حکومت جهانی امام غایب شمرده شده است، اشاره میکنیم.
سادهزیستی کارگزاران حکومت
عنایت به بعضی از روایات، تصویر بسیار روشنی از شیوه زندگی حکمران سراسر عالم به ما میدهد.
امام صادق (علیهالسلام) فرمود: «به چه ملاک درباره خروج قائم تعجیل میطلبید؟ به خدا سوگند، او جامه درشت میپوشد و خوراک خشک و ناگوار میخورد.»
اصولاً پذیرفتن مسئولیت حکومت مردم تعهد مضاعفی را بر عهده پذیرنده این مسئولیت میآورد و او را ناچار میسازد که زندگانی خویش را با ضعیفترین طبقات اجتماع هماهنگ سازد تا درد آنها را با تمام وجود احساس کرده و همت خویش را صرف بهبود آلام آنها کند. روایت زیر، رسالت سنگین پیشوایان و کارگزاران جامعه عدل اسلامی را به خوبی بیان میکند:
«روزی یکی از یاران امیرالمؤمنین (علیهالسلام) عرض کرد: ای امیرمؤمنان! چرا باید تو در این پوشاک زبر تن آزار باشی و خوراک ساده میل کنی؟ فرمود:
خدا بر پیشوایان دادگر واجب فرموده خود را با مردم ناتوان برابر نهند تا مستمندی، تنگدست را به هیجان نیاورد و به طغیان وا ندارد.»
قاطعیت با کارگزاران
یکی از ویژگیهای مهم دولت جهانی امام مهدی سختگیری و قاطعیت درباره کارگزاران، مجریان امور و برخورد شدید با متخلفان است. در روایت زیر درباره قاطعیت و سازشناپذیری حضرت ولی عصر در مقابل کارگزاران و ملاطفت و مهربانی آن حضرت با بیچارگان و مستمندان چنین آمده است: «امام مهدی (علیهالسلام) بخشنده است، او درباره عمال، کارگزاران و مأموران دولتخویش بسیار سختگیر است و با ناتوانان و مستمندان بسیار دلرحم و مهربان.»
تأمین رفاه اقتصادی مردم
در زمان حکومت امام مهدی، رفاه اقتصادی و آسایش معیشتی بر تمام بخشها و زوایای زندگی بشر پرتو میافکند و انسانها آسودهخاطر از مشکلات روزمره میتوانند به سازندگی معنوی خود بپردازند. امام علی (علیهالسلام) در اینباره میفرماید: «بدانید اگر شما از طلوعکننده شرق امام مهدی پیروی کنید، شما را به آیین پیامبر در آورد … تا از رنج طلب و ظلم (در راه دستیابی به امور زندگی) آسوده شوید و بار سنگین (زندگی) را از شانههایتان بر زمین نهید.»
گسترش عدالت و مساوات
عدالت مهدی آنچنان فراگیر و گسترده است که حتی به درون خانهها نیز نفوذ کرده و روابط خصوصی افراد خانواده را تحت تأثیر قرار میدهد، کاری که از عهده هیچ نظام حقوقی برنمیآید. امام صادق (علیهالسلام) میفرماید: «به (خدا) سوگند مهدی عدالتش را تا آخرین زوایای خانههای مردم وارد میکند، همچنان که سرما و گرما وارد خانه ما میشود.»
در روایت دیگر از امام باقر (علیهالسلام) درباره شمول عدالت صاحب الزمان آمده است: «امام قائم (اموال را) برابر تقسیم میکند و میان مردم نیکوکار و بدکار به عدالت رفتار مینماید.»
منبع ویکی فقه
استاد حوزه علمیه خواهران:
دشمن با عقیده مهدویت مشکلی ندارد، با باور مهدویت مخالف است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، خانم بهرامی در نشست مهدویت در اندیشه رهبر معظم انقلاب که به همت معاونت فرهنگی مسجد مقدس جمکران و با همکاری دفتر و حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای در مرکز پژوهش و نشر مسجد مقدس جمکران برگزار شد، با ارائه مقاله ای با عنوان «تاثیر باور به مهدویت در امیدبخشی برای حضور حداکثری مردم در عرصهها»، اظهار کرد: باور یک اعتقاد همراه عمل و تاثیر در زندگی است، باور باعث معنادار شدن زندگی و عامل امید و نشاط و فعالیت فرد می شود.
وی ابراز کرد: نکته ظریف آن است که دشمن با عقیده مهدویت مشکل چندانی نداشته، ولی با باور مهدویت به شدت مخالف است. یعنی اعتقادی که در جهتگیری و منش فرد تاثیر گذار است برای دشمن موضوعیت دارد، نه صرفا یک مفهوم ذهنی و خنثی.
بهرامی در ادامه به تشریح مفهوم چالش برانگیز عدالت پرداخت و ابزار کرد: این موضوع به بلندای همه تاریخ بشریت و بهانه تعارض قابیل با هابیل است و بنا به حدیث معصوم در نهایت با ظهور موعود الهی، بشریت از عدالتی بیمثال متنعم خواهد شد. آن هم به شکلی که جامعه انسانی در هیچ مقطع تاریخی، آن را تجربه نکرده است.
استاد حوزه حوزه علمیه خواهران باور به مهدی را به معنی امید رسیدن به عدالت فراگیر و انگیزه حرکت آحاد و تلاش اجتماعی برشمرد و گفت: باوری که شعله امید را در سخت ترین شرایط در نهاد فرد زنده نگه می دارد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به بحث مشارکت در انتخابات اشاره کرد و گفت: پیششرط حضور افراد در انتخابات امید است و امیدواری بسترساز حضور و نقشآفرینی اجتماعی است.
آداب انتظار در عصر غیبت امام زمان چیست؟
در روایات فراوانی از پیامبر اکرم ـ صل الله علیه و آله ـ و سلمبه محبت و دوستی با اهل بیت ـ علیهم السلام ـ و دشمنی با دشمنان ایشان تأکید شده و این، به همه زمان ها مربوط است؛ امّا در برخی روایات به صورت ویژه به دوستی با دوستان حضرت مهدی ـ علیه السلام ـ و دشمنی با دشمنان آن حضرت سفارش شده است.
در آموزه های ارزنده معصومان علیهم السلام برای منتظران راستین حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آن چنان جایگاه و منزلتی برشمرده شده که به راستی جای شگفتی است [۲]؛ و این پرسش را پیش رو قرار میدهد که چگونه ممکن است چنین حالتی (انتظار) از چنین ارزشی والا برخوردار باشد.
بی گمان شخصیّت انسانها متأثر از رفتارهایی است که در زندگی انجام میدهند. این رفتارها، براساس آموزههای دینی، دارای اعتبار و ارزش متفاوتی خواهند بود. از نگاه آیات و روایات معصومان علیهم السلام برترین انسان ها، کسانی هستند که با رفتار خود، اسباب خوشنودی پروردگار جهانیان را فراهم میآورند.
در این نوشتار کوتاه، برآنیم بخشی از رفتارهای عصر انتظار را که موجب این همه عظمت میشود به اختصار بررسی کنیم.
وظایف انسانها در این دوران، به دو دسته تقسیم میشود؛
الف) وظایف عامّ
این وظایف، در سخنان معصومان علیهم السلام در شمار بایستههای عصر انتظار یاد شده است؛ امّا ویژة این دوران نیست و لازم است در همة زمانها انجام شود. شاید ذکر آنها در شمار وظایف دوران غیبت، به سبب تأکید بوده است. برخی از این وظایف بدین قرار است:
1. شناخت امام هر زمان
از وظایفی که در هر زمان، به ویژه در عصر غیبت برای پیروان آموزههای اسلامی مورد تأکید و سفارش واقع شده، تحصیل شناخت و معرفت دربارة امام آن زمان است.
امام صادق علیه السلام خطاب به فضیل فرمود: امام خود را بشناس که اگر امام خود را شناختی، دیر و زود شدن این امر، آسیبی به تو نخواهد رساند…. [۳]بی گمان، شناخت امام، از شناخت خداوند متعال جدا نیست، بلکه یکی از ابعاد آن است؛ چنان که در دعای شریف معرفت، به خداوند متعال عرض میکنیم.
اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِیکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی رَسُولَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی رَسُولَکَ لَمْ أَعْرِفْ حجّتکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حجّتکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حجّتکَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی؛ [۴]خدایا! خودت را به من بشناسان که اگر خود را به من نشناسانی، پیامبرت را نمیشناسم. خدایا! رسول خود را به من بشناسان که اگر رسول خود را به من نشناسانی، حجّت تو را نمیشناسم. خدایا! حجّتت را به من بشناسان که اگر حجّت خود را به من نشناسانی، از دین خود گمراه میشوم.
از روایات معصومان علیهم السلام به روشنی استفاده میشود که در بندگی خدای متعال، همه فضیلتها و ارزشها به داشتن معرفت امام علیه السلام و ملتزم شدن به آن برمیگردد، به طوری که اگر کسی این اکسیر گرانقدر را در اختیار داشته باشد، از نگاه آن چه مطلوب خداوند متعال است، هیچ کمبودی ندارد.
2. پایداری بر حبّ اهل بیت علیهم السلام
یکی از وظایف مهم ما در هر عصر و زمان، محبت و دوستی با اهل بیت پیامبر ـ صل الله علیه و آله و سلم ـ به عنوان دوستان خداوند است. در دوران غیبت واپسین پیشوای معصوم، به سبب پنهان زیستی امام ممکن است عواملی انسان را از این وظیفة مهم دور سازد؛ از این رو در روایات، سفارش شده است که بر محبت به آن انوار مقدس، پایدار باشیم.
3. پرهیزگاری و رعایت تقوای الهی
پروای الهی در همه زمانها لازم و واجب است؛ اما در دوران غیبت، اهمیت بیشتری دارد، چون در این دوران، عوامل فراوانی دست به هم داده تا انسانها را به بیراهه کشانده، گمراه سازند.
امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: همانا برای صاحب الامر غیبتی هست؛ پس بنده تقوای الهی پیشه نماید و به دین او چنگ زند. [۵]آن حضرت همچنین فرمود: هرکس شاد میشود از آن که از یاران قائم باشد، پس باید پرهیزگار بوده، به نیکوییهای اخلاقی عمل کند؛ در حالی که منتظر است. پس اگر از دنیا برود و پس از آن، قائم قیام نماید، پاداشی مانند آن کس که قائم را درک کند، خواهد داشت. پس کوشش کنید و منتظر باشید. گوارایتان بادای گروه مورد رحمت الهی واقع شده!. [۶]
4. پیروی از دستورهای امامان ـ علیهم السلام
از آن جا که تمام امامان علیهم السلام نور واحد هستند، دستورها و فرمودههای ایشان نیز یک هدف را دنبال میکند؛ بنابراین پیروی از هر کدام، پیروی از همة آن هاست و در زمانی که یکی از آنها در دسترس نیست، دستورهای دیگران چراغ راه هدایت است.
امام صادق علیه السلام در پاسخ کسی که گفت: «شنیده ایم که صاحب الامر غایب خواهد شد؛ پس چه کنیم؟» فرمود:
چنگ بزنید به آنچه [از پیشوایان قبل] در دستتان است، تا این که امر بر شما آشکار شود. [۷]۵. دستگیری از ضعیفان و فقیران
کمک به ضعفا و محرومان در همة زمانها کاری بس ارزشمند است و در دین اسلام به آن سفارش شده است؛ اما به سبب غیبت امام، در دوران غیبت ارزش بیشتری دارد.
امام باقر علیه السلام فرمود: … هر آینه قوی شما ضعیفتان را کمک کند و ثروتمندتان بر فقیرتان عطوفت ومهربانی نماید و فرد برای برادر دینی خود… خیرخواهی نماید. پس اگر شخص در این حال از دنیا رفت پیش از آن که قائم ظهور کند، شهید از دنیا رفته است…. [۸]البته این فقر گاهی فقر اقتصادی و گاهی فقر فرهنگی و معنوی است.
ب. وظایف ویژه.
اما وظایف خاص، وظایفی است که به نوعی با غیبت حضرت مهدی علیه السلام در ارتباط است.
۱. دوستی با دوستان و دشمنی با دشمنان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
در روایات فراوانی از پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلمبه محبت و دوستی با اهل بیت علیهم السلام و دشمنی با دشمنان ایشان تأکید شده و این، به همه زمانها مربوط است؛ امّا در برخی روایات به صورت ویژه به دوستی با دوستان حضرت مهدی علیه السلام و دشمنی با دشمنان آن حضرت سفارش شده است.
امام باقر علیه السلام از رسول خدا صل الله علیه و آله و سلم روایت میکند که فرمود: خوشا بر احوال کسی که قائم اهل بیت مرا درک کرده و در غیبت و پیش از قیامش، پیرو او باشد؛ دوستانش را دوست بدارد و با دشمنانش دشمن باشد. چنین کسی، روز قیامت از رفقا و دوستان من و گرامیترین امت من خواهد بود [۹].
۲. صبر بر سختیهای دوران غیبت
امروزه کم نیستند افرادی که به دلیل هایی، باور به آن امام غایب و یاد آن حضرت را برنمی تابند. در این راه از هرگونه ایجاد مانع و اذیّت و آزار فرو نمیگذارند. از آن جا که یکی از آموزههای مهم دینی صبر بر مشکلات و مصیبتها است. لازم است در این دوران، بیش از هر زمان دیگر در برابر این مشکلات و مصیبتها شکیبایی داشته باشیم.
عبدالله بن سنان از امام صادق علیه السلام روایت کرده که فرمود: رسول گرامی اسلام صل الله علیه و آله و سلم فرمود: «پس از سپری شدن دوران شما، مردمی بر سر کار خواهند آمد که هر فرد آنان، پاداش پنجاه تن از شما را داراست.» عرض کردند: «ای رسول خدا! ما در جنگ بدر و احد و حنین در رکاب شما جنگیدیم و دربارة ما آیاتی از قرآن نازل شد.» فرمود: «اگر شما آن چه را آنها تحمّل کردند متحمّل شوید، از صبر و شکیبایی آنان برخوردار نخواهید بود». [۱۰]امام حسین بن علی علیهما السلام فرمود: … اما صبر کننده بر اذیّت و تکذیب در غیبت او، بسان مجاهدی است که با شمشیر در رکاب پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم با دشمنان مبارزه کند [۱۱].
۳. دعا برای فرج حضرت مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف
دعا و نیایش در فرهنگ اسلامی جایگاه والایی دارد. یکی از مصادیق دعا میتواند رفع گرفتاریهای همه انسانها باشد. در نگاه شیعه، این مهم تحقق نمییابد، مگر زمانی که واپسین ذخیره الهی از پس پرده غیبت بیرون آمده جهان را به نور خود روشن سازد؛ از این رو است که در برخی روایات سفارش شده است برای فرج و گشایش، دست به دعا برداریم.
آری؛ کسی که در انتظار آمدن مولای خود به سر میبرد، از خداوند تعجیل امر فرج او را درخواست خواهد کرد؛ به ویژه آن که بداند با فرج و ظهور او زمینه هدایت، رشد و کمال جامعه بشری به طور کامل فراهم میشود. در روایت است که خود آن حضرت در بخشی از توقیع شریف فرمود: وَاَکثِرُوا الدُّعاء بِتَعجیلِ الفَرَجِ؛ وبرای تعجیل فرج بسیار دعا کنید. [۱۲]البته هر کس میداند سفارش امام به دعا، فقط ادای کلمات و لقلقة زبان نیست ـ گرچه خواندن دعا هم ثواب مخصوصی دارد ـ بلکه منظور توجه قلبی دائم به معنا و مفهوم این دعا و توجه به این است که در دورة غیبت، امر دین و دینداری و اعتقاد صحیح به غیبت و امامت، کار دشواری است که فقط از آدم اهل یقین و با استقامت ساخته است. [۱۳]۴. آماده باش دائمی
از مهمترین وظایف در دوران غیبت، آمادگی دائمی و راستین است.
امام باقر علیه السلام ذیل آیة شریف اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُو؛ فرمود: اصْبِرُوا عَلَی أَدَاءِ الْفَرَائِضِ وَ صَابِرُوا عَدُوَّکُمْ وَ رَابِطُوا إِمَامَکُمْ المنتظر؛ [۱۴]بر انجام واجبات، شکیبایی کنید و در برابر دشمنان، یکدیگر را یاری نمایید و برای یاری پیشوای منتظَر، همواره آمادگی خود را حفظ کنید.
۵. بزرگداشت نام و یاد آن حضرت
یکی از مسئولیتهای شیعه درباره حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در این دوران، بزرگداشت نام و یاد آن حضرت است. این بزرگداشت، جلوههای فراوانی دارد. از تشکیل نشستهای دعا و نیایش گرفته تا اقدامهای فرهنگی و ترویجی و از تشکیل حلقههای بحث و گفتگو گرفته تا پژوهشهای بنیادین و سودمند، همه و همه میتواند در راستای اعتلا به این نام بزرگ باشد.
۶. پیروی و تبعیت از علمای راستین
یکی از وظایف دوران غیبت پیروی از علمای راستین یا نواب عام است که در دستورات پیشوایان الهی آمده است. امام زمان خود فرمودند: در آینده به راویان احادیث ما (عالمان دینی) مراجعه کنید، زیرا آنان حجت من بر شما و من حجت خدا بر آنها هستم. [۱۵]۷. حفظ پیوند با مقام ولایت
حفظ و تقویت پیوند قلبی با امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و تجدید دائمی عهد و پیمان یکی دیگر از وظایف مهمی است که هر شیعه منتظر در عصر غیبت بر عهده دارد.
هر آن که جانب اهل وفا نگه دارد خداش در همه حال از بلا نگه دارد
گرت هواست که معشوق نگسلد پیوند نگاه دار سر رشته تا نگه دارد
امام باقر علیه السلام درباره ثابت قدمان بر امر ولایت فرموده است: زمانی بر مردم آید که امامشان غیبت کند. خوشا بر افرادی که آن زمان، بر امر ما ثابت بمانند. کمترین ثوابی که برای آنها خواهد بود، این است که باری تعالی به آنها ندا کرده و فرماید: «ای بندگان وای کنیزان من! به نهان من ایمان آوردید و غیب مرا تصدیق کردید؛ پس به ثواب نیکوی خود شما را مژده میدهم و شما بندگان و کنیزان حقیقی من هستید. از شما میپذیرم و از شما در میگذرم و برای شما میبخشم و به واسطة شما باران بر بندگانم میبارم و بلا را از آنها بگردانم و اگر شما نبودید، بر آنها عذاب میفرستادم…. [۱۶]شکی نیست که امامان معصوم علیهم السلام سخنی از نزد خود نمیگویند و آنچه در این سخن بدان اشاره فرموده اند بر گرفته از علومی است که از پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم و آن حضرت نیز از وحی الهی دریافت کرده است؛ بنابراین جای هیچ تردیدی باقی نخواهد ماند؛ بنابراین یکی از کارهایی که این پیوند را ناگسستنی میکند، تجدید عهد هر روزه با آن یار سفر کرده است. در این باره سفارش شده است در پگاه هر روز، زانوی ادب مقابل ساحت آن امام همام بر زمین نهاده، به دستور امام صادق علیه السلام این عهدنامه را نجوا کنیم. اگر کسی چهل صبح چنین کند، امید است از یاران آن حضرت باشد. دعایی که این گونه آغاز میشود:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ اللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلَایَ صَاحِبَ الزَّمَانِ عجل الله تعالی فرجه الشریف أَیْنَمَا کَانَ وَ حَیْثُمَا کَانَ مِنْ مَشَارِقِ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبِهَا سَهْلِهَا وَ جَبَلِهَا عَنِّی وَ عَنْ وَالِدَیَّ وَ عَنْ وُلْدِی وَ إِخْوَانِی التَّحِیَّةَ وَ السَّلَامَ عَدَدَ خَلْقِ اللَّهِ وَ زِنَةَ عَرْشِ اللَّهِ…؛ [۱۷]——————————————————————————–
[۲]. امام سجّاد علیه السلام در این باره فرمود: «مردم زمان غیبت آن امام که معتقد به امامت و منتظر ظهور او هستند، از مردم هر زمانی برترند؛ زیرا خداوند عقل و فهم و معرفتی به آنها داده که غیبت، نزد آنان به منزلة مشاهده است …»؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص ۳۱۹، ح ۲.
[۳]. شیخ کلینی، کافی، ج ۱، ص ۳۷۱، ح ۲.
[۴]. همان، ص ۳۴۲، باب فی الغیبة، ص ۳۳۵.
[۵]. همان، ص ۳۳۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص ۵۱.
[۶]. نعمانی، الغیبة، ص ۲۰۰.
[۷]. شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۱۵۹، ح ۵ و ۴.
[۸]. طبری آملی، محمد بن ابی القاسم، بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، ص ۱۱۳.
[۹]. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص ۲۸۶، ح ۲.
[۱۰]. شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۴۵۶؛ الخرائج و الجرائح، ج ۳, ص ۱۱۴۹.
[۱۱]. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص ۳۱۷، ح ۳؛ عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۶۸، ح ۳۶.
[۱۲]. همان، ج ۲، ص ۴۸۳، ح ۴.
[۱۳]. سعادت پرور، علی، ظهور نور، ص ۱۰۳.
[۱۴]. نعمانی، الغیبة، ص ۱۹۹.
[۱۵]. طبرسی، احتجاج، ج ۲، ص ۴۶۹.
[۱۶]. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص ۳۳۰، باب ۳۱، ح ۱۵.
[۱۷]. کفعمی، ابراهیم بن علی، مصباح کفعمی، ص ۵۵۰ نیز ر. ک: شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان.
[مجله شماره ۶: - مقالات]