مدیرالنفیسه

امام موسی صدر در بخشی از مقاله «علی موحد بود و بس» از کتاب «انسان آسمان» بیان می کند: 

«فکر می‌کنیم اگر ده‌ها تن از این قهرمانان تاریخ را بجوشانیم و یک وجود تازه به وجود بیاوریم، این می‌شود. علی(ع). علی شجاع است، یعنی دارای ملکه شجاعت است، یعنی سر نترس دارد. اگر گفتیم علی(ع) کریم است، یعنی دست و دلش باز است، یعنی نمی‌تواند چیزی داشته باشد و به کسی ندهد. اما بنده خیال می‌کنم این گونه نیست.

علی(ع) شجاع هست، اما نه مثل رستم. علی(ع) کریم است، اما نه مثل حاتم طایی. علی غیور است اما غیریتش مثل غیرت‌های ما نیست. علی صفاتش منشا دیگری دارد. نگاه اجمالی به زندگی مولا به ما نشان می‌دهد: علی(ع) گاهی خیلی کریم است،گاهی خیلی بخیل به نظر می‌آید. علی(ع) گاهی خیلی غیور است،گاهی خیلی صابر است، علی(ع) گاهی خیلی متواضع است و گاهی خیلی متکبر.

شجاعت علی(ع) را ببینید حضرت رسول (ص) درباره امیرالمومنین (ع) می‌فرماید: به خدا سوگند علی(ع) یک لشکر در راه خداست. حالا بیایید و شب‌های علی(ع) را تماشا کنید. همان علی(ع) که شجاعتش زبانزد است می‌دیدی ایستاده است، ریشش را به دست گرفته و می‌گوید: خدایا، آه از راه دور و کمی بضاعت و وحشت آینده. پس کجا رفت آن شجاعت؟

همان علی (ع) که پول برایش مانند خاک است و حتی پست‌تر، در جای دیگر می‌بینیم به دست برادر گرسنه و نابینایش که سهم بیشتری از بیت‌المال می‌خواهد آهن داغ نزدیک می‌کند.کجا رفت آن علی(ع) که معاویه می‌گوید:«اگر علی(ع) دو انبار از طلا و کاه داشته باشد اول انبار طلا را در راه خدا می‌بخشد.» کجا رفت آن علی(ع) که دنیا به اندازه یک استخوان مرده برایش ارزش ندارد؟

این علی(ع) متواضع، که در مقابل کوچکترین خلق خدا تکبر نشان نمی‌دهد،گاهی آنقدر در برخورد با دشمنان خدا متکبر می‌شود که یکی از رقبایش به او می‌گوید:یا ابالحسن، این غرور و کبر که در سر توست برای چیست؟

چرا علی(ع) این گونه است؟ چون علی(ع) مومن است. پاسخ همین یک کلمه است. علی(ع) شجاع است، چون مومن است. ایمان به خدا مصدر تمام صفات و کمالات علی(ع) است. ایمان به خدا و دیگر هیچ».

«گفت: آلمان عجب کشور پیشرو و پیشرفته ای است!؟

گفتم: چطور!؟

گفت: مگر نمی بینی تلفات بیماران کرونایی اش چقدر پایین تر از کشور ماست!؟

گفتم: خب آمار مرگ و میر ما هم خیلی بهتر از انگلستان و فرانسه و ایتالیاست.

گفت: اینطور حساب کنی که فقیرترین کشور جهان هم دارای کمترین تعداد مبتلاست!»

این یک گفتگوی خیالی نیست. نمونه ای است از آنچه ویروس خودتحقیری و خوباختگی بر سر برخی از ما آورده است. 

مکالمه ای نمادین است که عمق منطق این روزهای عده ای را نشان می دهد.

ویروس خودتحقیری که در جانت لانه کرده باشد رکوردهای قوم بنی اسراییل را جابجا می کنی.

امروز بهانه می گیری که چرا قرنطینه کردن و بستن مرزها را از کشورهای غربی یاد نمی گیریم. فردا که همان ها وضعشان از ما بدتر شد می گویی چرا ترکیه را الگو قرار نمی دهیم. ترکیه هم که به تیر چشم زخمت گرفتار شد، به دامان ژاپن و سنگاپور چنگ میزنی. این دو هم که از دست رفتند دربدر دنبال یک قهرمان دیگری. هر کسی به غیر از میهن خودت! همه ملت ها یک به یک گرفتارتر از ملت خودت میشوند و تو همچنان برای سؤال های وجدانت دنبال جواب های دروغینی:

اگر بپرسد که چرا ملت ما، مثل مردم آن ها فروشگاه ها را غارت نکردند؟ میگویی چون به اندازه قوت روزانه خود نیز پولی برای خرج کردن ندارند! (قاعدتا تا الان همه مان از گرسنگی مرده ایم!) 

اگر بپرسد که چرا آمار مبتلایان و متوفیان آن ها چند برابر بیشتر از ماست؟ میگویی چون آن ها تنها راستگویان عالم اند!

اگر بپرسد که پس چرا ملت ما زودتر از آن ها به روال طبیعی زندگی برگشته اند؟ میگویی حکماً نتیجه اش را در راهروها و سردخانه های بیمارستان ها دیده اند. 

مذهبت را شکر! یعنی در کشوری که کلیپ های جعلی و تخریبگر، مثل موریانه در شبکه های اجتماعی رسوخ کرده، یکنفر پیدا نمیشود که از حقیقت فاجعه­ بار بیمارستان های ما فیلمی بگیرد و برای مزدوران رسانه ای سعودی و لندنی ارسال کند تا ایشان بسان گذشته جهانی را آگاهی بخشند!؟ 

نمی شود که هم کاهش تعداد مبتلایان را دروغ بپنداریم و هم با خیال راحت در کوچه و بازار گشت و گذار کنیم! نمی شود که امروز همه رقم بی احتیاطی کنیم، فردای ابتلاء، دوباره خودمان مدعی شویم!

ما شاید بتوانیم به مدد الهی ویروس کرونا را در آینده نزدیک شکست دهیم ولی امان از ویروس خودتحقیری و خودباختگی که بعید است به این زودی ها از شر آن خلاص شویم. رنجی که مال امروز و دیروزمان نیست میراثی است که از غربزده ها و منورالفکرهای قجری و پهلوی به ارث برده ایم. سمّی است که رسانه های مزدور فارسی زبان در بین مردم ما می پراکنند. 

40 سال است که انقلاب اسلامی، قدرت ها و ابرقدرت ها را به زانو درآورده ولی نتوانسته این ویروس منحوس را ریشه کن کند. ایالات متحده، قهرمان ذهن های خودباخته است. ابرقدرتی که در میدان عمل نه میتواند از پهپاد و پایگاه و سربازان خودش محافظت کند و نه از کشتی و پالایشگاه متحدانش. ولی در اذهان خودباخته، همچنان یکه تاز میدان های نبرد است.  

سونامی کرونا آمده تا پرده از حقیقت بهشت خیالی غرب کنار زند. تا ذهن های شست وشو شده را بیدار کند. تا عیار واقعی مدعیان پیشرفت و رفاه را عیان کند. ویروس کرونا مخلوقی است از مخلوقات الهی، آمده تا عظمت خدا را در برابر قدرت کدخدا نشان دهد. ابرقدرتی که تا دیروز زورمندتر از همه بود اکنون گرفتارتر از همه است! آیا انسان غافل و متفرعن، از این صحنه های آخرالزمانی درس خواهد گرفت؟ آیا خودباختگی ها جای خود را به خودباوری ها خواهد داد؟ آیا کدخدامحوری به خداباوری بدل خواهد شد؟ امیدوارم. 

حسین رجایی، کارشناس بین الملل

«نيم دانگ پيونگ يانگ»

نویسنده: رضا امیرخانی

ناشر: افق؛ چاپ اول 1398

343 صفحه، 50000 تومان

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   ****

رضا اميرخاني پديده عجيب و جالبي است، نابغه اي معمولي و بي ادعا كه بيشتر به عنوان داستان نويس شناخته مي شود. 

تنها پسر يك پدر كارآفرين و ثروتمند-و چه پيرمرد دوست داشتني و نازنيني بود- كه در مدرسه تيزهوشان درس خواند و بعد به دانشگاه صنعتي شريف رفت ولي از حلقه هاي ادبي همان مدرسه علامه حلي و نشريه “روايت” با قلم زيبا و متفاوتش شناخته شد و “ارميا” را زماني نوشت كه هنوز خيلي جوان بود. 

اميرخاني هم بسيار اهل سفر است و عادت به خوابيدن در يك كلبه ساده و محقر روستايي دارد و هم گرفتار اداره كارهاي اقتصادي پدر بعد از فوت ايشان و اسير تهران است، هم دوره خلباني ديده و هواپيما مي راند و زماني از او به عنوان جوان ترين خلبان ايران ياد مي كردند و هم براي معرفي و تبليغ كتاب جديدش از اين شهر به آن شهر و از اين نمايشگاه به آن كتابفروشي مي رود زيرا قرار گذاشته از درآمد فروش كتابهايش زندگي كند. هم از سفر مفصلش به آمريكا در “بي وتن” گزارش مي نويسد و هم در همراهي با رهبر انقلاب “داستان سيستان” را روايت مي كند. هم رييس هيأت مديره انجمن قلم بوده و به عنوان نويسنده شاخص جريان انقلاب شناخته مي شود و هم جدي ترين انتقادها را با زباني صريح مطرح مي كند و با هنرمندان و نويسندگاني از طيف مقابل رفاقت و ارتباط دارد. 

هم با سردبيري سايت “لوح” سالها قبل از خيلي افراد مدعي جلودار روزنامه نگاري در فضاي مجازي مي شود و هم تحليل هاي عميق و دقيق از موضوعات اجتماعي و فرهنگي روز حتى در عرصه سياست دارد. 

هم پدري است كه براي دو فرزندش وقت مي گذارد و براي بازي و سرگرمي شان اهتمام مي ورزد و هم ساعت هايي طولاني مشغول كار اصلي و حرفه جدي خودش يعني نوشتن است و نمودار سرعت پيشرفت قلمش را روي كاغذي بر ديوار اتاق كارش ثبت مي كند.

هم دغدغه هايي در حوزه رشته تحصيلي و تخصص فني خودش دارد و اشتغالاتي براي پروژه هاي صنعتي يافته و هم در اواخر عمر شريف مرحوم آيت الله سيدعلي آقا گلپايگاني با آن بزرگوار انس و الفت نزديك داشته و با او حشر و نشر فراوان پيدا مي كند.     

اين آدم خاص و جالب طبيعي است كه وقتي با پيشنهاد سفر به كره شمالي روبرو شود از آن استقبال كند و قدر فرصتي استثنايي و كم نظير براي ثبت يك تجربه منحصر به فرد را بداند. 
كره شمالي به دليل انزواي سياسي و اجتماعي غير عادي اش امروز رازآلودترين كشور جهان است و چنان در پشت ديوارهاي محدوديت و منع پنهان شده كه همه روزنامه نگاران و نويسندگان و پژوهشگران كنجكاوند حتى يك عكس يا خبر از داخل مرزهايش به دست بياورند. 

به همين دليل در دنياي غرب تاكنون كتابهاي متعدد از خاطرات و تجربه كساني كه موفق به فرار از كره شمالي شده اند به چاپ رسيده و غالب آنها به فارسي نيز ترجمه شده - حداقل خودم به دليل همين كنجكاوي تا حالا پنج شش تايش را خوانده ام- و البته اين كه چرا مثلا به زبان هاي غير فارسي اين قدر ترجمه نشده كاملا معلوم است. 

تازه ترين اثر رضا اميرخاني كتاب “نيم دانگ پيونگ يانگ” حاصل دو سفر او به كره شمالي است. در سفر اول كه ديداري رسمي بوده او به عنوان مستندنگار با تيم همراه مي شود و همان جا با زرنگي و ظرافت ذاتي اش ميخ سفر دوم را در ملاقات اتفاقي با مقام رفيع حزب كارگران مي كوبد و چند ماه بعد دوباره به كره شمالي مي رود. 

ترجمه هاي موجود در بازار از زاويه محور آمريكا و از موضع دشمني صريح با كره شمالي منتشر شده و حالا قرار شده بود رضا اميرخاني به عنوان يك نويسنده ايراني وفادار به آرمانها و مواضع انقلابي كره شمالي را معرفي كند. 
برايم خيلي مهم بود تا اين روايت را بخوانم و ببينم اميرخاني چه كرده است، زيرا اگر بخواهد مشكلات جدي و بنيادين نظام كره شمالي را توجيه كند كه اميرخاني نيست و اگر بخواهد همان حرفها را تكرار كند كه بازهم اميرخاني نيست. 

كتاب را با اين كنجكاوي خواندم و ديدم كه هنرمندانه از اين معبر گذشته است و در عين تصريح به همه چيزهايي كه از واقعيت هاي نظام ديكتاتوري و استبدادي كره شمالي ديده است بدون آن كه قصد توجيه داشته باشد به واقعيت هاي ديگري مثل آثار و عوارض طبيعي فرايند تحريم اشاره مي كند و راز و رمزهاي پشت پرده و پنهان تأثير سياست هاي اقتصادي بر مسايل اجتماعي و فرهنگي را مي گشايد. 

اميرخاني به دنبال انسان كره شمالي است و البته در آن فضاي خاص و عجيب به سادگي راهي براي ارتباط با شهروندان ندارد و هر بار هم كه با خطركردن و جسارت مي كوشد خود را به كساني نزديك كند آنها از وحشت و ترس فرار مي كنند و راه را مي بندند يا وقتي كه اعلام مي شود مقامات حزب بالاخره با تقاضاي ديدارشان با فلان آدم موافقت كرده اند و آنها با ذوق زدگي حركت مي كنند برنامه با ملاقات مجسمه آن شخص خاتمه پيدا مي كند! 

شايد اگر هركسي به جاي رضا اميرخاني بود از اين همه محدوديت و منع به فقدان گزارش مي رسيد، اما او با هنرمندي و ذوق خود انسان كره شمالي را در ميان اين همه جاي خالي نشان مي دهد و عناصري ظريف و كوچك از حيات انساني شهروندان را روايت مي كند. 

او در كنار نقل شيطنت هاي فردي و هميشگي خود و شوخي هايش در جمع همسفران، يكي دو خاطره و نكته خاص از سفر را هم در لابلاي روايت گنجانده كه همين صريح نبودن و نقل غير مستقيم آنها را جذاب تر و خواندني تر كرده است.  

اگر هيچ كدام از اين ها نيز نبود باز هم “نيم دانگ پيونگ يانگ” به دليل اين كه نخستين گزارش مستقيم و نخستين كتاب ايراني از كره شمالي است خواندني مي شد، زيرا همان كتابهاي خارجي هم معمولا نقل خاطرات افرادي است كه از كره شمالي گريخته و بخشي از پروژه رسانه اي غرب بر عليه اين كشور هستند، نه گزارش مستقيم يك نويسنده يا خبرنگار غربي از مشاهدات و تجربه هايش در كره شمالي و از اين نظر هم كار اميرخاني يك اثر جديد و بسيار مهم است. 

محمدرضا زائری
نشر افق
نیم دانگ پیونگ یانگ

158676997934304acdaaf4b5256b9054977268d4a0.mp4